Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 2. Dalilni tarozida tortish va siyosat hujjatini sinash
Maqsad. Dalilni darajalar, tizimli sharhlar va ta'sir kattaligi bilan oddiy so'zlarda tarozida tortish va siyosat hujjatini da'vo ma'qullab qo'llab-quvvatlash, moslik va narx jihatidan baholash.
Barcha dalil bir xil og'irlikda emas va ishonchli hujjat yaxshi qo'llab-quvvatlangan hujjat bilan bir narsa emas. Rahbarlardan varaqa yoki nutq kuchiga dasturlar, xaridlar va qoidalarga rozilik so'raladi. Bu dars sizga ko'rsatilgan narsani oddiy usulda tortishga yordam beradi: tadqiqotga qanchalik ishonish mumkin, sharh nima qo'shadi, raqam amalda nimani anglatadi va muallifdan nimani so'rash kerak.
Asosiy g'oyalar
Dalil zinasi va uning cheklovlari
- 'Ishladimi?' degan savol uchun zaifdan kuchliga taxminiy tartib: fikr yoki bitta hikoya, yakka oldin-keyin, qur'asiz taqqoslash, qur'ali sinov, tizimli sharhda birlashtirilgan ko'p sinovlar.
- Qanchalik yuqoriga chiqsangiz, boshqa tushuntirishlar shunchalik yaxshi chiqarib tashlanadi. Ammo zina yo'l-yo'riq, qonun emas: ehtiyotkor taqqoslash beparvo sinovdan ustun bo'lishi mumkin.
- Nutley, Powell va Davies (Nesta, 2013) hech bir yagona reyting barcha savollarga mos kelmasligini, nima yaxshi dalil hisoblanishi savol va foydalanishga bog'liqligini ta'kidlaydi. Suhbatlar 'nega' va 'qanday' ni tushuntira oladi, sinovlar esa yo'q.
Tizimli sharhlar va ta'sir kattaligi
- Tizimli sharh boshlashdan oldin savol, qidiruv va sifat qoidalarini belgilaydi, so'ng mos tadqiqotlar topganini birlashtiradi. Meta-tahlil raqamlarni bitta o'rtachaga qo'shadi. Oddiy adabiyot sharhi jimgina muallifga mos kelganini tanlashi mumkin.
- Har qanday sharhdan so'rang: nechta tadqiqot, qanchalik yaxshi, qayerdan, bir-biridan qanchalik farq qiladi? Zerikarli natijali tadqiqotlar kamroq nashr etiladi (nashr siljishi), bu yondashuvni yaxshiroq ko'rsatishi mumkin.
- Ta'sir kattaligi farqlarni bitta shkalaga qo'yadi. EEF Toolkit uni taraqqiyot oylariga aylantiradi va ishonchni qulflar bilan baholaydi (11.4-kurs). Ularni taqqoslash uchun yo'l-yo'riq deb biling, sinfingiz uchun va'da deb emas.
Pulga arziydimi va moslik
- Faqat ta'sir qaror emas. Narxni pul VA o'qituvchi vaqtida hamda natijalar qancha vaqtda ko'rinishini solishtiring. Jahon banki 'Smart Buys' hisoboti variantlarni kam va o'rta daromadli mamlakatlar uchun ajoyib, yaxshi, istiqbolli va yomon xaridlarga ajratadi.
- O'sha hisobotning asosiy saboqlaridan biri: o'qituvchi tayyorgarligisiz yoki maktab boshqaruvini yaxshilamasdan jihoz sotib olish ko'pincha o'qishni yaxshilamaydi. Xaridga nima qo'shilishini tekshiring.
- Moslik: boshqa mamlakat yoki yosh guruhidan dalil sinab ko'rish uchun sabab, qabul qilish uchun emas. Nima farq qilishini so'rang: sinf hajmi, o'qitish tili, darslik, o'qituvchi tayyorgarligi, byudjet.
Har qanday siyosat hujjati uchun beshta tekshiruv
- 1 KIM va nega yozgan (moliyalovchi, sotuvchi, vazirlik, tadqiqotchi)? 2 QANDAY savolga javob beradi? 3 QAYSI dalil keltirilgan va uni ocha olasizmi? 4 TAVSIYA shu dalildan kelib chiqadimi? 5 BIZNING sharoit va byudjetga mosmi?
- Qizil bayroqlar: bitta tadqiqot isbot sifatida, faqat muvaffaqiyat hikoyalari, raqamsiz 'barcha maktablar', narx yo'q, xavf yo'q, manbasiz raqamlar va xulosada bo'lib, asosiy qismda tasdiqlanmaydigan da'volar.
- Har bir da'voni alohida baholang: qo'llab-quvvatlangan, qisman, qo'llab-quvvatlanmagan yoki ayta olmayman. So'ng fikringizni o'zgartiradigan bitta savolni yozing. Hujjat kamdan-kam butunlay yaxshi yoki yomon bo'ladi.
'Ishladimi?' uchun zina
Tizimli sharh nima qiladi va nima qilmaydi
Maktab inspektorini tasavvur qiling: u qaysi sinflarga borishni, ularni qanday baholashni va nima yaxshi hisoblanishini oldindan hal qiladi, so'ng hammasiga boradi va topganini yozadi. Tizimli sharh tadqiqotlar bilan shunday ishlaydi. Qoidalar qidiruvdan oldin belgilanganligi sababli, faqat muallifga mos tadqiqotlarni tanlash qiyinroq.
Ammo sharh ichidagi tadqiqotlar qadar yaxshi bo'ladi. Ular nechta, qanchalik yaxshi, qaysi mamlakatlardan va bir-biridan keskin farq qiladimi, deb so'rang. Ko'pchiligi kichik, qisqa yoki bitta mamlakatdan bo'lsa, 'sharh topdi' deganingizda buni ayting.
Raqamlarga birlik va narx kerak
Ta'sir kattaligi yoki 'uch oylik taraqqiyot' taqqoslashdir, va'da emas. U ko'p sinflar bo'yicha o'rtachani tasvirlaydi. Sizning maktabingizda o'sha yondashuv qanchalik yaxshi o'tkazilishi va o'quvchilar kimligiga qarab ko'proq yoki kamroq foyda berishi mumkin.
Ta'sirni har doim narx yoniga qo'ying. Foydasi bir xil ikki yondashuv teng emas, agar biri kuniga o'qituvchining o'n daqiqasini olsa, ikkinchisiga yangi jihoz va bir haftalik trening kerak bo'lsa. Jahon banki hisoboti xuddi shu savolni milliy darajada beradi: qaysi variantlar har bir pul birligi uchun eng ko'p o'rganish beradi?
Sinfdan misollar
Trenerning slaydlari
Vaziyat. Buxoroga kelgan trener slayd ko'rsatadi: '40 mamlakatda qo'llaniladi.' Direktor o'rinbosari Dilnoza so'raydi: 'Qo'llaniladimi yoki ishlashi isbotlanganmi?' Trener aytolmaydi. Dilnoza uchta savol yozadi: nima taqqoslangan, qaysi mamlakatlarda va har bir maktab uchun narxi qancha. U ularni muloyim yuboradi va biror narsaga imzo qo'yishdan oldin yozma javobni kutadi.
Xulosa. Qo'llanilishi ta'sirning dalili emas; taqqoslash va narxni so'rang.
Ikki arzon variant
Vaziyat. Samarqanddagi klaster o'qishda zaif o'quvchilarga yordam berishning ikki usulini solishtiradi. A varianti, juftlikda o'qish, kuniga 15 daqiqa oladi va pul talab qilmaydi. B varianti har bir o'quvchi uchun badalli dasturiy ta'minot litsenziyasi. Qisqacha mazmun ikkalasini ham foydali deb baholaydi. Jasur A jadval va byudjetga mosligini, B esa ko'p maktablarda yo'q kompyuter xonasini talab qilishini qayd etadi va A ni sinashni taklif qiladi.
Xulosa. Variantlarni faqat ta'sir bo'yicha emas, ta'sir, pul va daqiqalardagi narx hamda moslik bo'yicha solishtiring.
Bitta mamlakat sharhi
Vaziyat. Malika uy vazifasi yondashuvini ma'qullaydigan 30 tadqiqot sharhini o'qiydi. U 27 ta tadqiqot bitta mamlakatdan ekanini, o'zinikidan boshqacha yaxshi moliyalashtirilgan katta sinflar bilan ekanini ko'radi. U kengashga aytadi: 'O'sha tadqiqotlarda yondashuv o'rtacha yordam bergan; bizning maktablar uchun avval sinab ko'rishimiz kerak.'
Xulosa. Sharh cheklovlarini uning natijasi bilan bir nafasda ayting.
Keng tarqalgan xatolar
- Zinaning eng yuqori pog'onasini har bir savol uchun avtomatik to'g'ri deb hisoblash.
- Narxsiz yoki dalil kuchisiz 'taraqqiyot oylari'ni keltirish.
- Sharh katta bo'lgani uchun unga ishonish, ichida kim va nima borligini so'ramasdan.
- Hech kim tadqiqotni nomlay olmasa ham 'tadqiqotlar ko'rsatadi' ni qabul qilish.
Siyosat parchasini da'vo ma'qullab sinang
- Amaliyot to'plamini oching: sakkizta raqamlangan da'voli TO'QILGAN ikki abzatsli siyosat parchasi va da'vo jadvali. Uchliklarda (5 daq.): parchani hech narsa belgilamasdan bir marta o'qing.
- Uchliklarda (20 daq.): har bir da'vo uchun qo'llab-quvvatlangan, qisman, qo'llab-quvvatlanmagan yoki ayta olmayman deb belgilang, sababini bir necha so'zda yozing va muallifga beradigan bitta savolingizni yozing. Beshta tekshiruvdan foydalaning.
- Ikki uchlik (10 daq.): jadvallaringizni solishtiring. Har bir farq uchun parchadagi hal qiluvchi faktni toping. O'rtachalamang; bir o'qish g'alaba qilguncha bahslashing.
- B qism, uchliklarda (10 daq.): to'plamdagi uchta variant uchun svetofor jadvalini to'ldiring (ta'sir dalili, ishonch, pul va daqiqalardagi narx, moslik). Qaysi variantni birinchi sinashni tanlang va buni nima o'zgartirishini ayting.
- Butun guruh (10 daq.): fasilitator 1, 4 va 7-da'volar kalitini o'qiydi. Uchligingiz qaysi ifoda hiylalarini, masalan 'gacha', 'barcha', 'ko'rsatadi' yoki 'isbotlaydi' ni sezmadi?
- Yakka (5 daq.): rahbarlik topshirig'ingiz uchun baholaydigan haqiqiy hujjatni tanlang va jadvalingizni kim siz bilan ko'rib chiqishini yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qaysi da'vo birinchi o'qishda eng kuchli ko'rindi, tekshiruvlardan keyin esa eng zaif?
- Vazirlik xodimi yoki mehmon trenerga 'hali qo'llab-quvvatlanmagan' deb qanday muloyim aytgan bo'lardingiz?
- Zaif dalilga qachon amal qilish to'g'ri va qanday ehtiyot choralarini qo'shgan bo'lardingiz?
Fikr yuriting
- So'nggi ikki yilda qaysi siyosat yoki trening taklifi asosan ma'ruzachiga ishonch bilan qabul qilingan?
- Tarmog'ingizda kim siz bilan tadqiqotni o'qib, uning zaif tomonlari haqida halol gapira oladi?
- Kichik, qaytariladigan sinov va tuman miqyosidagi xarid uchun 'yetarlicha yaxshi dalil' nimani anglatadi?
Ertaga sinab ko'ring
- Qo'lingizdagi hujjatdan bitta da'voni oling va uning dalilini besh pog'onali zinada qalamda belgilang.
- Yoqtirgan bitta yondashuvingiz narxini pul VA haftasiga o'qituvchi daqiqalarida yozing.
- Fikringizni eng ko'p o'zgartiradigan muallifga bitta savolni yozing va yuboring.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Dalil darajalari yo'l-yo'riq, sharhlar ichidagi tadqiqotlar qadar yaxshi, ta'sirni esa narx va moslik bilan birga o'qish kerak. Hujjatning har bir da'vosini alohida baholang va fikringizni o'zgartiradigan bitta savolni bering.