Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 4. Xatar, sotuvchilar va hodisalarga javob
Maqsad. Guruhga AI xatarlarini nazorat choralari bilan uchga uch matritsada baholash, sotuvchiga o'nta yozma sinchkov tekshiruv savolini berish va zaif javoblarni payqash hamda nomlangan mas'ul, vaqt jadvali va ayblamaydigan ko'rib chiqish bilan hodisa (zararli natija yoki ma'lumot sizishi) mashqini o'tkazishda rahbarlik qilish.
Xatar ustidagi ish texnik tuyuladi, lekin asosan halol suhbat. Nima noto'g'ri ketishi mumkin, aslida qanchalik ehtimol, bola uchun qanchalik yomon bo'lardi va biz nima qilamiz? Bu dars matritsa va o'nta savoldan o'tadi. U ehtimolni kayfiyat emas, dalil asosida qanday baholashni, haqiqatan ishlaydigan nazorat choralarini qanday tanlashni, sotuvchi bilan qat'iy, lekin adolatli suhbatni qanday olib borishni va hodisaning birinchi soatida, tezlikdan ko'ra xotirjamlik muhimroq bo'lganda, nima qilishni ko'rsatadi.
Asosiy g'oyalar
Rahbarlar foydalana oladigan xatar matritsasi
- Har bir xatarni ikki marta baholang: qanchalik ehtimol (1 kam, 2 mumkin, 3 ehtimol katta) va qanchalik yomon (1 kichik va bir kunda tuzatiladi, 2 jiddiy, lekin tiklanadi, 3 og'ir yoki bolaga zarar). Ko'paytiring: 1-2 past, 3-4 o'rta, 6-9 yuqori.
- Bitta istisno: bolaga og'ir ta'sir ehtimoli kam bo'lsa ham doim yuqori. Yoqimli raqam bolaga zararni yashirishiga yo'l qo'ymang.
- So'ng nazorat choralarini (kim nima qilib uni kamaytiradi) yozing va qayta baholang. Matritsa faqat egali amallar bilan tugasa foydali. Ro'yxatni shu chorak muhim o'nta xatar bilan cheklang.
Sotuvchiga o'nta savol
- 14.6 kursi takliflarni tortilgan baholash va shartnoma shartlarini o'rgatdi. Bu yerda diqqat ishonchda: kompaniya kim, qanday ma'lumot yig'adi, o'quvchi ma'lumoti modellarini o'qitishga ishlatiladimi, ma'lumot qayerda saqlanadi va unga kim yeta oladi, qancha saqlanadi va uni o'chirtira olasizmi?
- Yana so'rang: u qaysi yoshlar uchun mo'ljallangan va bolalar uchun qanday sozlamalar bor, o'zingizning namuna matnlaringizda o'zbek va rus tilida yaxshi ishlaydimi, biz ketsak ma'lumotimiz nima bo'ladi va xavfsizlik hodisasi haqida qanchalik tez xabar berasiz?
- Yozma so'rang va javoblarni saqlang. 'Maxfiylikni jiddiy qabul qilamiz' kabi noaniq so'zlar javob emas. Javob berishdan bosh tortish ham ma'lumot. Bepul takliflar kamroq emas, ko'proq savolga loyiq: xizmat bepul bo'lsa, u nima yig'ishini aniqlang.
Hodisalar bo'ladi: tayyor turing
- Maktablarda ehtimol ikki tur: zararli natija (vosita o'quvchiga nomaqbul yoki xavfli darajada noto'g'ri mazmun ko'rsatadi) va ma'lumot sizishi (o'quvchi ismlari va telefon raqamlari vositaga qo'yilgan yoki ro'yxat noto'g'ri guruhga yuborilgan).
- Olti bosqich: To'xtatish (foydalanishni birinchi soatda to'xtating) - Xabar berish (nomlangan mas'ul va direktorga darhol) - Baholash (nima, kimniki, nechta, qanchalik zararli) - Xabardor qilish (ta'sirlangan oilalar va qoidalar talab qilsa idoralar; qoidalarni ta'lim bo'limi bilan aniqlang) - Tuzatish - O'rganish.
- O'z maqsadlaringizni belgilang, masalan 'mas'ul bir soatda xabardor, oilalar o'sha kuni xabardor' va tekshirmagan huquqiy muddatlarni da'vo qilmang.
Mashq qiling, yozing va ayblamasdan o'rganing
- Hech kim mashq qilmagan reja o'sha kuni ishlamaydi. Yilda bir marta 30 daqiqalik stol mashqini o'tkazing: stsenariyni o'qing, 'hozir kim nima qiladi?' deb so'rang va javoblarni vaqt bilan o'lchang. Aloqa ro'yxatini (mas'ul, direktor, o'rinbosar, bo'lim) bir sahifada xona devoriga qo'ying.
- Hodisalar jurnalini yuriting: sana, nima bo'lgani, vosita darajasi, kimga aytilgani, nima tuzatilgani. Dalilni (nima paydo bo'lgani yozuvi) bolalar ma'lumotini yana ko'chirmasdan saqlang.
- Har bir hodisadan keyin ikki hafta ichida ayblamaydigan ko'rib chiqish o'tkazing: xatoni nima osonlashtirdi? Xabar bergan o'qituvchini jazolash keyingi xabarni yo'qotadi. Siyosat yoki o'qitishni o'sha oyda yangilang.
Uchga uch ballni o'qish
Halol ballar va ishlaydigan nazorat choralari
Ballar kayfiyat bilan o'zgaradi: qo'rquvdan keyin hamma narsa 'ehtimol', sokin chorakdan keyin hech narsa emas. Ularni dalilga bog'lang. Hodisalar jurnalini ko'ring, o'qituvchilardan nimani ko'rganini so'rang va sanang: nechta o'qituvchi hech bo'lmasa bir marta o'quvchi ma'lumotini vositaga qo'ygan? O'nta hamkasb orasida ismsiz qog'oz so'rovnoma ballni taxmindan faktga ko'chirish uchun yetarli. Xatarni bugungi holicha baholang, nazorat qo'shing, so'ng qoldiq xatarni baholang. Egasi va sanasi yo'q nazorat bu istak.
Nazorat choralarini kuchlidan zaifga qarab tanlang: foydalanishni to'xtatish; xatar yo'qolishi uchun qayta loyihalash (ism kerak emas, shuning uchun kiritilmaydi); maktab hisobli tasdiqlangan vosita kabi texnik chegara; o'qitish va eslatish; keyin tekshirish. Faqat o'qitish eng zaifi, chunki odamlar bosim ostida unutadi. Bola zarar ko'rishi mumkin bo'lsa, dastlabki uch turdan kamida bittasini qo'llang.
Sotuvchini so'roq qilish va birinchi soat
Sotuvchi bilan savollaringizni yozma va javob sanasi bilan kutib oling. Barcha nomzodlardan javoblarni bir xil shaklda so'rang, shunda tenglarni tenglar bilan solishtirasiz. Oxirgi kunda nima bo'lishini so'rang: materiallarimizni qanday olib chiqamiz va ma'lumotimiz o'chirilganini qanday ko'ramiz? To'qilgan namunaviy ma'lumot bilan sinang, haqiqiy o'quvchi ro'yxatlari bilan hech qachon. Taklif bepul bo'lsa, kompaniya nima topishini so'rang. Javobni tushunmasangiz, ayting; yaxshi sotuvchi sabr bilan tushuntiradi, yomoni shoshiltiradi.
Hodisaning birinchi soatida xotirjamlik tezlikdan ustun. Topgan kishi foydalanishni to'xtatadi va nomlangan mas'ulga aytadi. Mas'ul vaqtni, nima ko'rilganini va kim bilishini yozadi. Faqat kerakli narsani yozib oling yoki suratga oling va xavfsiz joyda saqlang, bolalar ma'lumotini boshqalarga yubormang. Direktor oilalarga kim aytishini hal qiladi va qisqa halol xabardan foydalanadi: nima bo'ldi, nima qilindi, keyingi yangilik qachon.
Sinfdan misollar
Taxmin faktga aylanadi
Vaziyat. Buxoro yaqinidagi direktor o'rinbosari Jasur o'qituvchilar o'quvchi ismlarini chatbotga qo'yishi xatarini 'ehtimoli kam' deb baholaydi. Dilnoza o'n ikki o'qituvchi orasida ismsiz qog'oz so'rovnoma o'tkazishni taklif qiladi. Beshtasi bir marta bo'lsa ham, asosan hisobot izohlari uchun shunday qilganini aytadi. Ball 1 dan 3 ga o'zgaradi va ta'sir jiddiy, shuning uchun xatar yuqori bo'ladi. Nazorat maktab hisobli tasdiqlangan vosita va misollar bilan qisqa o'qitish.
Xulosa. Dalil, hatto kichik qog'oz so'rovnomadan ham, xatar balini taxmindan faktga ko'chiradi.
To'qilgan ma'lumot bilan sinash
Vaziyat. Malika Samarqandda 5-sinf uchun test vositasini baholaydi. Sotuvchi uning haqiqiy sinf ro'yxati bilan namoyish taklif qiladi. U rad etadi va o'rniga o'nta to'qilgan o'quvchi ismli ro'yxat tuzadi. Sinovdan keyin sotuvchidan to'qilgan ma'lumot qanday o'chirilishini yozma so'raydi. Javob noaniq, shuning uchun yana so'raydi. Ikkinchi javob 30 kunda o'chirishni va'da qiladi. U buni qayd daftariga shart sifatida yozadi.
Xulosa. To'qilgan sinov ma'lumoti bolalarni fosh qilmay vositani tekshirishga imkon beradi.
Birinchi soat
Vaziyat. Toshkentda soat 9:10 da 7-sinf o'quvchisi Azizga tasdiqlangan vositadan nomaqbul javobni ko'rsatadi. Aziz sinfda foydalanishni to'xtatadi, vaqtni yozadi va 9:20 da mas'ulga qo'ng'iroq qiladi. Mas'ul direktorga 9:35 da aytadi va sotuvchi vakili 10:00 da yozma hisobot oladi. Direktor soat 14:00 da ota-onalarga qisqa xat yuboradi. Ayblamaydigan ko'rib chiqishda jamoa filtr sozlamasi va bir qatorli xabar berish shaklini qo'shadi.
Xulosa. Mashq qilingan ketma-ketlik va xotirjam ohang birinchi soatni boshqariladigan qiladi.
Keng tarqalgan xatolar
- Xatarlarni dalil emas, qo'rquvdan keyingi kayfiyat bilan baholash.
- Nazorat choralarini egasi, sanasi yoki ishlayotganini ko'rish yo'lisiz yozish.
- Sotuvchining marketing iboralarini aniq savollarga javob sifatida qabul qilish.
- Vositani haqiqiy o'quvchi ro'yxatlari bilan sinash yoki hodisa paytida bolalar ma'lumotini hamkasblarga yuborish.
Baholash, so'rash va mashq
- Amaliyot to'plamini oching: sakkizta NAMUNA xatar, sotuvchining sakkizta savolga namuna javoblari va Zarafshon maktabidan ikkita hodisa stsenariysi (5 daq.).
- Juftlikda (12 daq.): sakkizta xatarni baholang (ehtimol, ta'sir, ko'paytma, istisno) va har bir yuqori xatar uchun egali bitta nazorat yozing.
- Juftlikda (10 daq.): sotuvchi javoblarini o'qing. Har birini aniq, noaniq yoki yo'q deb belgilang, xavf belgilarini aylantiring va uchta aniqlashtiruvchi savol yozing.
- B qism, to'rtliklarda (20 daq.): 1 yoki 2-stsenariyni mashq qiling. To'plamdagi hodisa vaqt jadvalini har bir bosqichga nomlangan mas'ul va oilalarga bir qatorli xabar bilan to'ldiring. So'ng uch daqiqalik ayblamaydigan ko'rib chiqish o'tkazing.
- Butun guruh (8 daq.): guruhlar vaqt jadvallarini almashadi va haqiqiy maktabda ishlamaydigan bitta bosqichni (telefon raqami yo'q, direktor yo'q) va uning yechimini aytadi.
- Oflayn zaxira: hammasi qog'ozda, mashq soat bilan ovoz chiqarib o'tkaziladi; hech qanday vosita ochilmaydi. Mashq vaqtida haqiqiy o'quvchi ro'yxatini qurilmaga qo'ymang.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qaysi xatar nazoratdan so'ng yuqoridan o'rtaga tushdi va bu nazoratga kim ega?
- Sotuvchining qaysi javobini bo'sh ekanini sezmasdan qabul qilish eng oson bo'lardi?
- Mashqda birinchi soatda nima bo'ldi va haqiqatda buni kim qilgan bo'lardi?
Fikr yuriting
- Bu yil maktabingizda eng ehtimolli AI hodisasi qaysi va birinchi kim biladi?
- Xato qilgan o'qituvchi bugun sizga xabar berarmidi?
- Pochtangizdagi qaysi bepul taklif o'nta savolga loyiq?
Ertaga sinab ko'ring
- Bitta xatar bo'yicha o'nta hamkasb orasida qog'oz so'rovnoma o'tkazing va natijalar bilan qayta baholang.
- Bitta haqiqiy yetkazib beruvchiga o'nta savolingizni yozma bering va javob sanasini belgilang.
- Hodisaning olti bosqichini ikki hamkasb bilan soat yordamida har birini o'lchab ko'rib chiqing.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Xatarni ikki marta baholang va har bir nazoratga ega biriktiring, har bir sotuvchiga o'nta yozma savol bering va birinchi soat sokin o'tishi uchun hodisaning olti bosqichini mashq qiling.