Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 4. Faoliyatlar, savollar va tushunishni tekshirish
Maqsad. Bitta maqsadga mos faoliyat tanlash, kutish vaqti bilan uchta asosiy savol yozish, tushunishni tekshirishning bitta tez usulini rejalashtirish va o'quvchilar qiladigan xatolarni oldindan aytish.
Yaxshi faoliyat rejalashtirib ham, o'quvchilar undan nimani o'rganganini bilmasligingiz mumkin. 35 o'quvchili sinfda bir nechta ishonchli qo'l qolganlarini yashirib qo'yadi. Bu mashg'ulot maqsaddagi fe'lni mashq qildiradigan faoliyatlarni tanlashga, doska oldiga chiqmasdan savollarni rejalashtirishga va darsga kichik tekshiruvlarni kiritishga yordam beradi. Shunda nima tushunarsiz ekanini imtihon kuni emas, 20-daqiqada bilasiz. Hammasi qog'oz, ruchka va doska bilan bajariladi, qo'shimcha texnika kerak emas, va har bir usulni kelgusi haftadagi darsingizda sinab ko'rishingiz mumkin.
Asosiy g'oyalar
Faoliyatni fe'lga moslang
- Maqsaddagi fe'lga qarang. 'Tushuntirish' o'quvchilar tushuntirishini talab qiladi, abzasni ko'chirishni emas.
- So'rang: bu faoliyatdan keyin maqsadga erishilganini nima ko'rsatadi, nimani ko'raman yoki eshitaman?
- Band sinf va o'rganayotgan sinf bir xil emas. O'quvchilarni band qilsa-yu, fe'lni mashq qildirmaydigan faoliyatni olib tashlang.
Uchta asosiy savol rejalashtiring
- Ularni oldindan, rejangizga, aytadigan so'zlaringiz bilan yozing. Yaxshi savollar kamdan-kam hollarda joyida o'ylab topiladi.
- Darajalarni aralashtiring: bitta eslash savoli, bitta 'nega' yoki 'qanday' savoli, bitta g'oyani yangi holatga qo'llash savoli.
- Savol bergandan keyin o'quvchini tanlashdan oldin 3-5 soniya kuting. Hamma o'ylashi uchun 'avval o'ylang' deng.
Tushunishni tez tekshirish usullari
- Mini-doska yoki qog'oz: har bir o'quvchi javob yozadi va bir vaqtda ko'rsatadi (30 soniya, 30 ta javob).
- Chiqish bileti: oxirgi 3 daqiqada parcha qog'ozda bitta savol; darsdan keyin javoblarni 'tushundi', 'deyarli', 'hali yo'q'ga ajrating.
- A, B, C, D kartochkalari bilan test savoliga qo'l ko'tarish so'rovi. Har bir tekshiruv dars qayerida bo'lishini rejalashtiring, faqat oxirida emas.
O'quvchilar nimada xato qilishini rejalashtiring
- Darsdan oldin o'quvchilar eng ko'p qiladigan bir-ikkita xatoni yozing. Ularni oldingi yillardan bilasiz.
- Xatoni ko'rsatadigan savol yoki misol yozing va sinfning yarmi shu xatoni qilsa nima qilishingizni belgilang.
- Noto'g'ri javob — bu ma'lumot. Unga minnatdorchilik bildirishni va 'nega shunday deb o'yladingiz?' deb so'rashni rejalashtiring.
Tekshiruv va javob sikli
Bitta qo'l butun sinf emas
Savol berib, birinchi javobni qabul qilsangiz, bitta o'quvchi nimani bilishini bilasiz. Boshqalar o'ylayotgan, javobni ko'chirayotgan yoki umuman tushunmayotgan bo'lishi mumkin. O'qituvchi gavjum xonada old tomondan buni ko'ra olmaydi, bosh irg'ash esa tushunmasdan ham oson beriladi.
Yaxshi tekshiruv hammadan bir vaqtda biror narsa ishlab chiqarishni so'raydi: kartochkadagi harf, qog'ozdagi son, mini-doskadagi gap. Shunda butun xonani bir daqiqadan kamda ko'rasiz. To'g'ri javob qanday bo'lishini va sinfning uchdan biridan ko'pi noto'g'ri javob ko'rsatsa nima qilishingizni oldindan belgilang. Bu tekshiruv sizga darsni o'sha zahotiyoq to'g'rilash imkonini beradi: tushuntirishni takrorlash, misolni o'zgartirish yoki juftliklarda ishlatish.
Savollar reja va pauza talab qiladi
Muhokamani boshlaydigan savollar kamdan-kam tasodifan paydo bo'ladi. Asosiylarini rejangizga o'zingiz aytadigan so'zlar bilan yozing va kimdan so'rashingiz mumkinligini o'ylab qo'ying. Qisqa eslash savoli sinfni qizdiradi, nega yoki qanday savoli o'quvchilarni g'oyadan foydalantiradi, yangi holat esa uni ko'chira olishini ko'rsatadi.
Savoldan keyin o'quvchini tanlashdan oldin ichingizda uchgacha yoki beshgacha sanang. Bu kutish vaqti ko'proq o'quvchiga o'ylash imkonini beradi, javoblar ko'pincha uzunroq va puxtaroq bo'ladi. Javobdan keyin ham izoh berishdan oldin yana kuting. Javob noto'g'ri bo'lsa, o'quvchi unga qanday kelganini so'rang: fikr yo'li qayerda o'rgatish kerakligini ko'rsatadi. Bu odat boshida sekin tuyuladi, lekin 45 daqiqalik darsda bir necha soniya ko'p o'quvchining fikrlashiga imkon beradi va keyingi tushuntirishlarni qisqartiradi.
Sinfdan misollar
Samarqand sinfida kartochkalar
Vaziyat. Aziz Samarqandda 7-sinfda algebradan dars beradi, 36 o'quvchi. 3x + 5 = 20 tenglamasini tushuntirgach, x ning qaysi qiymati to'g'riligini so'raydi va doskada to'rtta variant beradi. Har bir o'quvchi A dan D gacha belgilangan qog'oz kartochkani ko'taradi. U to'g'ri B uchun 20 ta, C uchun 12 ta javob sanaydi. To'xtab, C ni tanlagan o'quvchidan sababini so'raydi va ayirish bosqichini qayta tushuntiradi.
Xulosa. Bir vaqtdagi tekshiruv butun sinfni bir daqiqada ko'rsatadi. Noto'g'ri javoblar o'qitish uchun ma'lumotdir.
Dilnoza kutadi
Vaziyat. Dilnoza Farg'onada 5-sinfda ona tilidan dars beradi. Avval u birinchi ko'tarilgan qo'lni chaqirardi. Endi 'Bu so'z nega shu qo'shimchani oladi?' deb so'raydi, 'avval o'ylang' deydi va barmoqlarida beshgacha sanaydi. Ikkita o'rniga yettita qo'l ko'tariladi. Kamgap Malika yarim javob beradi. Dilnoza yana kutadi va 'Nega shunday deb o'ylaysiz?' deb so'raydi. Sinf haqiqiy tushuntirishni eshitadi.
Xulosa. Javobdan oldin va keyingi kutish vaqti kimlar qatnashishini kengaytiradi va fikrlash sifatini oshiradi.
Navro'zdan keyin chiqish biletlari
Vaziyat. Toshkentdagi rus tilli maktabda 3-sinf o'qituvchisi Navro'z dasturxoni va 100 gacha sonlar mavzusida dars o'tkazadi. Oxirgi 3 daqiqada 30 bola parcha qog'ozga bitta misol, masalan 45 + 20, yozadi. Dars tugagach u javoblarni saralaydi: 22 ta to'g'ri, 5 ta deyarli, 3 ta hali yo'q. Ertaga 5 tasi bilan boshlaydi, 3 tasi bilan o'n daqiqa o'tiradi.
Xulosa. Chiqish bileti uch daqiqa oladi va ertangi darsning dastlabki o'n daqiqasini belgilaydi.
Keng tarqalgan xatolar
- 'Hammangiz tushundingizmi?' deb so'rab, bosh irg'ashni dalil deb hisoblash.
- Avval faoliyatni, keyin maqsadni tanlash; natijada topshiriq o'quvchilarni band qiladi, lekin fe'lni mashq qildirmaydi.
- Birinchi to'g'ri javobni qabul qilib, boshqalarni eshitmasdan davom etish.
- Barcha tekshiruvlarni oxirgi ikki daqiqaga qoldirish, o'shanda javob berishga vaqt qolmaydi.
Savollar rejasi va xatolar prognozi
- Kelgusi darsingizdan bitta maqsadni oling (yoki Amaliyot to'plamidagi 'Savollar rejasi' namunasidagisini ishlating). Uni rejalashtiruvchi tepasiga yozing.
- Juftlikda namuna Savollar rejasini ko'rib chiqing. Faoliyat, savol yoki tekshiruv maqsadga yoki 45 daqiqaga mos kelmaydigan har bir joyni belgilang.
- O'z maqsadingiz uchun rejalashtiruvchida maqsad fe'lini mashq qildiradigan bitta faoliyat tanlang va uch darajadagi uchta asosiy savol yozing, har biriga rejalashtirilgan kutish vaqti bilan.
- Tushunishni tekshirishning bitta tez usulini (mini-doska, chiqish bileti yoki kartochka so'rovi) tanlang va dars qaysi daqiqasida bo'lishini belgilang.
- Xatolar prognozini to'ldiring: ikkita ehtimoliy xato, har birini ochib beradigan savol va nima qilishingiz. Sherik bilan almashing: u uchinchi xatoni ayta oladimi?
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Rejangizdagi qaysi savol o'quvchilardan eng ko'p fikrlashni talab qiladi va nega?
- O'quvchilar tushunmaganini dars davomida, darsdan keyin emas, qachon bilasiz?
- Sherigingiz siz o'ylamagan qaysi xatoni aytdi?
Fikr yuriting
- Oxirgi darsingizda dars tugaguncha o'quvchilarning nechtasini haqiqatan eshitdingiz?
- Qaysi mavzu sinfingizda doim bir xil xatoni keltirib chiqaradi? Qanday savol uni erta ochib beradi?
- 35 o'quvchili sinfda faqat qog'oz va ruchka bilan qaysi tekshiruvni o'tkaza olasiz?
Ertaga sinab ko'ring
- Ertangi rejangizga uchta savol yozing: bitta eslash, bitta nega yoki qanday, bitta yangi holat, va har biridan keyin beshgacha sanang.
- Dars o'rtasida qog'oz kartochkalar yoki mini-doskalar bilan butun sinf tekshiruvini o'tkazing va nechta xato bo'lganini yozib qo'ying.
- Darsdan oldin kutayotgan bitta xatoni va uni ko'rsatadigan savolni yozing.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Savollar va tekshiruvlarni faoliyat kabi sinchiklab rejalashtiring. Shunda dars o'quvchilar nimani tushunganini hali harakat qilishga vaqt bor paytda aytib beradi.