Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 1. Jalb qilish, faqat itoatkorlik emas
Maqsad. Haqiqiy sinf sahnalarida qilish, his qilish va o'ylashga qarab jalb qilishni itoatkorlikdan farqlash va fikrlashni qo'shadigan bitta kichik o'zgarishni belgilash.
Ko'pchiligimiz darsni eshikdan qanday ko'rinishiga qarab baholaymiz: jim, tik, kitoblar ochiq. Bu tartibning yaxshi belgisi, lekin o'quvchilar o'ylayotgani haqida kam narsa aytadi. Bu sessiya tashqi ko'rinishdan nariga qarashga yordam beradi. Siz jalb qilishning uch turini o'qishni, 45 daqiqalik darsda ular qayerda pasayishini payqashni va yaratgan xotirjamligingizni yo'qotmasdan fikrlashni qaytaradigan kichik o'zgarishlarni tanlashni o'rganasiz.
Asosiy g'oyalar
Jimlik jalb qilinish degani emas
- Jim, tartibli sinfda dars berish oson va muvaffaqiyatli tuyuladi. Ammo o'quvchi 20 daqiqa ko'chirib, deyarli hech narsa o'rganmasligi mumkin.
- Itoatkorlik – aytilganini bajarish. Jalb qilinish – diqqat, qiziqish va tushunishga harakat bilan ishtirok etish.
- Itoatkorlik yaxshi boshlanish. Muammo faqat shu yerda to'xtab, uni o'rganish deb atasak paydo bo'ladi.
Jalb qilishning uch turi
- Xulq-atvor: o'quvchilar qatnashadi, topshiriqni boshlaydi, tartibga amal qiladi. Buni eshikdan ham ko'rish mumkin.
- Hissiy: qiziqish, zavq, men shu yerdaman va urinib ko'rish xavfsiz degan his. Buni ovozda eshitasiz va yuzda ko'rasiz.
- Kognitiv: o'quvchilar qattiq o'ylaydi, tushuntiradi, boshqa usulni sinaydi, o'zini tuzatadi. Aynan shu o'rganishga olib boradi va uni ko'rish eng qiyin.
Fikrlashni qanday ko'rish mumkin
- Harakat belgilarini qidiring: nega yoki qanday deb boshlanadigan savollar, bir-biriga tushuntirish, o'chirishlar, ikkinchi urinishlar.
- Shovqinni jalb qilinmaslik, harakatsizlikni esa fikrlash deb o'ylamang. Qizg'in bahs o'rganish bo'lishi, tik o'tirish esa xayol surish bo'lishi mumkin.
- O'quvchidan o'z so'zlari bilan tushuntirishni so'rang. Qila olmasa, xulq-atvori qanday ko'ringanidan qat'i nazar, fikrlash hali bo'lmagan.
Bir daqiqalik jalb qilish tekshiruvi
- Orqada turib, 60 soniya ko'zdan kechiring. Nechta o'quvchi ishlayotgani, nechtasi tushuntirayotgani yoki so'rayotgani va nechtasi faqat kutayotganini sanang.
- Buni darsning uch nuqtasida qiling: boshida, o'rtasida va oxirgi mashqda. Raqamlar jalb qilinish qayerda pasayishini ko'rsatadi.
- Natijadan keyingi darsda bitta narsani o'zgartirish uchun foydalaning, masalan, gapni qisqartirish yoki juftlik topshirig'ini qo'shish. O'quvchilarni baholash uchun emas.
Itoatkorlik va jalb qilinish
Itoatkorlik
Tartibli ko'rinadi
- Doskadan ko'chiradi
- Jim va qimirlamaydi
- Faqat chaqirilganda javob beradi
- Ish tugagach to'xtaydi
Jalb qilinish
O'ylashga harakat ko'rinadi
- Nega va qanday deb so'raydi
- Sherigiga tushuntiradi
- Ikkinchi usulni sinaydi
- Yaxshi tugatishni xohlaydi
Jalb qilinish odatda qayerda pasayadi
Jalb qilinish kamdan-kam birdaniga pasayadi. U oldindan ma'lum paytlarda tushadi: o'quvchilar faqat tinglaydigan uzun tushuntirishda, doskadan ko'chirishda va topshiriq juda oson yoki juda qiyin bo'lganda. Dastlabki o'n-o'n besh daqiqa tinglagandan keyin ko'plab o'quvchilar jismonan shu yerda, ammo fikran yo'q.
Foydali odat — bu paytlarni rejada belgilab, ularga qisqa fikrlash topshirig'ini qo'yish. Tushuntirishdan keyin bir daqiqalik juftlik savoli yoki qoidani ko'chirishdan oldin qisqa masala har bir o'quvchiga aqli bilan qiladigan ish beradi. Dars xotirjam qoladi, lekin endi bu sukunat fikrlash sukunati.
Band bo'lish aql ishlashi degani emas
Faoliyat ko'proq bo'lsa, jalb qilinish ham ko'proq deb o'ylash vasvasasi bor. Bo'yash topshirig'i, o'yin yoki guruh plakati har bir o'quvchini band qilib, juda kam fikrlashni talab qilishi mumkin. Sinov oddiy: bu topshiriqni bajarish uchun o'quvchi nimani qattiq o'ylashi kerak?
Javob 'deyarli hech narsa' bo'lsa, mashg'ulotni saqlang, lekin talabni o'zgartiring. O'quvchilardan ikki variantdan birini tanlab asoslashni, xatoni topishni yoki sherigiga bir qadamni tushuntirishni so'rang. Qiziqarli bo'lishi yaxshi, lekin maqsad qiziqarlilik va fikrlash bir narsa bo'lishi.
Sinfdan misollar
Jim tarix darsi
Vaziyat. Aziz Buxoroda 7-sinfda tarix o'qitadi. Sinf 20 daqiqa jim: o'quvchilar Amirlik haqidagi uzun matnni ko'chiradi. Oxirida u uch o'quvchidan matn nima haqida ekanini bir gapda aytishni so'raydi. Faqat bittasi aytadi. Ertasi kuni u o'n daqiqa ko'chirgandan keyin to'xtab, juftliklardan bitta sabab va bitta natijani yozishni so'raydi.
Xulosa. Sukunat itoatkorlikni ko'rsatdi; sherikka tushuntirish haqidagi qisqa topshiriq fikrlashni ko'rinadigan qildi.
Shovqinli kasrlar darsi
Vaziyat. Malikaning Toshkentdagi 4-sinfi shovqinli. Guruhlar qog'oz tasmalarni to'rtdan biri va sakkizdan biriga kesib, ikki bo'lak teng yoki teng emasligi haqida bahslashadi. Tashrif buyurgan hamkasb shovqindan xavotirda. Malika aylanib yurib, o'quvchilar 'yarmining yarmi' va 'bir xil kattalik' so'zlarini ishlatayotganini eshitadi. U shovqin fikrlash ovozi deb qaror qilib, yana besh daqiqa davom ettiradi.
Xulosa. Shovqin kognitiv jalb qilinish bo'lishi mumkin; baholashdan oldin gapning nima haqida ekaniga quloq soling.
Tabassum bor, o'rganish yo'q
Vaziyat. Dilnozaning Samarqanddagi 3-sinfi Navro'z qo'shig'ini aytishni yaxshi ko'radi. Hamma tabassum qilib, chapak chaladi. U ikkinchi bandagi so'z nimani anglatishini so'raganda, hech kim javob bermaydi. U qo'shiqni saqlab, ikki daqiqalik topshiriq qo'shadi: o'quvchilar band tasvirlagan rasmni chizib, qaysi so'z buni aytganini sherigiga aytadi. Tabassum davom etadi, endi so'zlar muhim.
Xulosa. Hissiy jalb qilinish yaxshi boshlanish; kognitivga yetish uchun ma'no so'raydigan topshiriq qo'shing.
Keng tarqalgan xatolar
- Darsni qanchalik jimligiga qarab baholash.
- Qo'l mehnati mashg'ulotini o'quvchilar nimani o'ylashi kerakligini tekshirmay jalb qiluvchi deb hisoblash.
- Eng ko'p javob beradigan o'quvchilarni yagona jalb qilingan deb o'ylash.
- Jalb qilish tekshiruvini darsni yaxshilash uchun emas, o'quvchilarni saralash uchun ishlatish.
Itoatkormi yoki jalb qilinganmi? Sinfni o'qing
- To'rt kishilik guruhlarda Amaliyot to'plamidagi 8 ta sahna kartasini va uchta varaqni (FAQAT ITOATKOR, JALB QILINGAN, ARALASH) oling.
- Har bir sahnani ovoz chiqarib o'qing. Guruh bo'lib varaqni tanlang va qaysi jihat ko'rinayotganini (qilish, his qilish, o'ylash) hamda qaysi biri yetishmayotganini ayting. Orqasiga sababini bir gapda yozing.
- FAQAT ITOATKOR yoki ARALASH varaqdagi har bir karta uchun o'qituvchi keyingi 10 daqiqada kiritishi mumkin bo'lgan, fikrlashni qo'shadigan bitta kichik o'zgarishni yozing.
- Yakka (5 daq.): o'z sinfingizni o'ylang. Jalb qilingandek ko'ringan, lekin balki unday bo'lmagan bitta sahnani va mavzudan chetga chiqqandek ko'ringan, ammo haqiqiy fikrlash bo'lgan bitta sahnani yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Guruhingiz qaysi sahna haqida bahslashdi va nima dalil hal qildi?
- Qaysi jihatni ko'rish eng oson va qaysini eng qiyin edi? Nega?
- Bugundan qaysi kichik o'zgarishni keyingi darsingizda sinab ko'ra olasiz?
Fikr yuriting
- Oxirgi darsingizda sinfni qanday ta'riflagan bo'lardingiz: itoatkor, jalb qilingan yoki aralash? Aslida nimani ko'rdingiz yoki eshitdingiz?
- Darslaringizdagi qaysi mashg'ulot band ko'rinadi, lekin kam fikrlashni talab qilishi mumkin?
- Qaysi o'quvchini jim va tarbiyali deb ta'riflaysiz va u o'ylayotganini qanday tekshirasiz?
Ertaga sinab ko'ring
- Keyingi darsingizda uch marta (boshida, o'rtasida, oxirgi mashqda) bir daqiqalik ko'zdan kechirish qiling va nechta o'quvchi ishlayotgani, tushuntirayotgani yoki faqat kutayotganini yozing.
- Bitta tushuntirishdan keyin bir daqiqaga to'xtab, juftliklardan tushungan bitta narsani va hali bor bitta savolni yozishni so'rang.
- O'zingiz yaxshi ko'radigan bitta mashg'ulotni tanlab, 'Buni tugatish uchun o'quvchi ... haqida o'ylashi kerak' gapini yozing. Tugata olmasangiz, topshiriqni o'zgartiring.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Jim va tartibli bilan to'xtamang: qilayotgan, his qilayotgan va o'ylayotgan o'quvchilarni qidiring va tushuntirishni so'rang.