Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 5. Katta sinflarda qiynalayotgan va ilg'or o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash
Maqsad. Katta sinfda bitta 45 daqiqalik dars ichida qiynalayotgan o'quvchilarga yordam va ilg'or o'quvchilarga qo'shimcha topshiriqni rejalash va bir sahifalik farqlash rejasini yozish.
Turli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash bo'yicha ko'pchilik maslahatlar yigirma kishilik sinf va yordamchi o'qituvchi borligini nazarda tutadi. Ko'p o'zbek maktablarida o'ttiz besh yoki qirq o'quvchi, bitta o'qituvchi va yigirmata tarqatma bor. Javob ko'proq harakat qilish emas, balki cheklangan daqiqalaringiz eng muhim joyga ketadigan qilib darsni loyihalash. Bu dars yordam zinapoyasini qurishni, tayanchlarni sekin olib tashlashni, fikrlashni chuqurlashtiradigan qo'shimcha topshiriqni rejalashni va haqiqatan o'tkaza oladigan bir sahifalik reja yozishni ko'rsatadi.
Asosiy g'oyalar
Vaqtni qo'shimcha kuch bilan emas, tartiblar bilan toping
- 35 o'quvchili sinfda bir o'qituvchida 45 daqiqalik darsda har bir o'quvchiga 2 daqiqadan kam vaqt bor. Hammaning oldiga borib bo'lmaydi, shuning uchun kimni ko'rishingizni rejalang.
- Tayyor topshiriqdan foydalaning: doskaga yozilgan aniq, mazmunli topshiriq; o'quvchilar uni yakka boshlaydi yoki tugatganda unga o'tadi. U sizni kichik guruh uchun bo'shatadi.
- Dastlabki haftalarda tartiblarni o'rgating: yordamni qanday so'rash, qotib qolganda nima qilish, tayanch topshiriqni qayerdan topish. Ularni har qanday ko'nikma kabi mashq qiling.
Qiynalayotgan o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash
- Yetishmayotgan aniq qadamni toping. Ko'pincha bu butun mavzu emas, balki shart bo'lgan bilim yoki so'z.
- Vaqtinchalik tayanchlardan foydalaning: yechilgan misol, gap qolipi, so'z kartasi, birgalikda bajarilgan birinchi qadam, sherik. Har birini qanday olib tashlashni rejalang.
- Erta va tez-tez kichik topshiriqlar bilan tekshiring, shunda xato testda emas, ikki daqiqada tutiladi. Talabni baland saqlang va tezda kichik g'alaba bering.
Ilg'or o'quvchilarni qiyinlashtirish
- Xuddi shu maqsad bo'yicha chuqurlashing: sinfdoshga tushuntirish, yechilgan misolda xato topish, qo'shimcha shartli holatni yechish yoki yangi masala tuzish.
- Xuddi shunday ko'proq mashqdan va ilg'or o'quvchilarni doimiy yordamchi o'qituvchi sifatida ishlatishdan qoching. Tengdosh tushuntirishi qisqa bo'lsa, aniq vazifasi bo'lsa va ularning yagona roli bo'lmasa qimmatli.
- Har bir bob uchun qo'shimcha kartalar to'plamini (3-4 karta) tayyor saqlang, shunda uni soniyalarda bera olasiz.
Bir sahifa, bitta o'zgarish, keyin moslash
- Bir sahifalik farqlash rejasi quyidagilarni o'z ichiga oladi: maqsad va dalil, kirish tekshiruvi, guruhlar va pog'onalar, tayanch topshiriq, daqiqalar bo'yicha o'qituvchi jadvali va o'tish qoidasi.
- Haftasiga bitta dars bilan boshlang. Birinchisi silliq ketgandagina ikkinchisini qo'shing. Materiallaringizni qayta ishlating.
- Darsdan keyin o'quvchilar ishiga qarang, nimani o'zgartirishni yozib qo'ying va hamkasblardan foydalaning: pog'ona kartalarini parallel sinflar bilan bo'lishing.
Katta sinf uchun yordam zinapoyasi
Daqiqalaringizni himoya qiladigan yordam zinapoyasi
Qotib qolgan har bir o'quvchi o'qituvchini chaqirsa, vaqtingizning ko'p qismini bir necha shovqinli o'quvchi oladi. Yordam zinapoyasi o'quvchilarga avval sinab ko'riladigan qadamlarni beradi: topshiriq va tayanch kartani qayta o'qish, yechilgan misolni ko'rish, sherikdan so'rash, ikki qo'shnidan so'rash, so'ng siz uchun rangli kartani ko'tarish. Zinapoyani sokin darsda mashq qiling va uni ishlatgan o'quvchilarni maqtang. Qizil karta 'qotib qoldim, sizga kerakman', yashil karta 'yaxshiman' degani bo'lishi mumkin, shunda xonani soniyalarda ko'zdan kechirasiz.
Qayerda turishingizni belgilang. Burchakdagi qisqa o'qituvchi stansiyasida sakkiz daqiqa yordam guruhi bilan ishlash o'ttiz sakkizta bir daqiqalik tashrifdan samaraliroq. Shu vaqt davomida boshqa savollarga javob bermaysiz; o'quvchilar bu qoidani biladi va zinapoyadan foydalanadi. Har bir-ikki daqiqada butun xonaga qarang va jim qolgan o'quvchilarni topish uchun qisqa aylanish bilan yakunlang.
Yordamni olib tashlash va qo'shimcha topshiriqni ehtiyotkorlik bilan tanlash
Tayanchning tugash muddati bo'lishi kerak. O'quvchi gap qolipini uch marta to'g'ri ishlatgandan keyin uning yarmini yoping. Maslahat kartasi bilan ikkita masalani yechgandan keyin bo'sh karta bering va o'zining birinchi maslahatini yozishni so'rang. Qadamni kuzatuv varag'ingizga yozib qo'ying. Maqsad mustaqillik, hech qachon olib tashlanmaydigan tayanch esa o'quvchini bog'liq qoldiradigan odatga aylanadi.
Xuddi shu maqsad bo'yicha fikrlashni talab qiladigan qo'shimcha topshiriqni tanlang: boshqa usulda kimgadir tushuntirish, yechilgan misoldagi xatoni topish, murakkabroq holat tuzish yoki g'oyani paxta terimi yoki kanal kabi yangi vaziyatga qo'llash. Bu kartalardan kim foydalanishini almashtirib turing, shunda qo'shimcha topshiriq bir xil o'quvchilarga ajratilmaydi. O'quvchilarga natijalarini ulashish uchun sabab bering, masalan, doskaning bir burchagi, shunchaki ko'proq jim ish emas.
Sinfdan misollar
Samarqand yaqinidagi qishloq maktabida 5-sinf: rangli kartalar
Vaziyat. Dilnozaning 38 o'quvchisi bor. U har bir partaga kichik qizil-yashil karta beradi va yordam zinapoyasini bitta darsda o'rgatadi. Keyingi darsda tayanch topshiriq beradi, qizil kartali olti o'quvchi bilan oldingi qismda sakkiz daqiqa uchrashadi va xonani bir marta aylanib chiqadi. Avval vaqtining ko'pini birinchi qatorlar yonida o'tkazardi; endi orqadagi o'quvchilar ham ko'rinadi.
Xulosa. Oddiy signal va zinapoya o'qituvchiga eng ko'p so'raydigan o'quvchilarni emas, o'ziga kerak o'quvchilarni topishga imkon beradi.
Toshkentda 8-sinf algebra: xato qidirish orqali qo'shimcha topshiriq
Vaziyat. Aziz har bir bob uchun to'rtta qo'shimcha karta papkasini saqlaydi. Tenglamalarni yechish uchun bir kartada uchinchi qadamida xatosi bor yechim ko'rsatilgan: 'Uni toping, tuzating va nega yuz berganini tushuntiring.' Sherzod asosiy topshiriqni o'n daqiqada tugatadi, kartani oladi va darsning qolgan qismida to'g'rilangan yechimni yozadi. Oxirida xatoni ikki sinfdoshiga tushuntiradi.
Xulosa. Xatoni topish va tushuntirish shu maqsad bo'yicha chuqurroq boradi va o'qituvchidan tekshirish vaqtini olmaydi.
Nukusda 3-sinf: gap qolipini olib tashlash
Vaziyat. Malika qoraqalpoq tilida ta'lim beradigan 3-sinfda dars beradi. O'quvchilar rasm haqida 'Bu ... ... chunki ...' qolipi bilan bitta gap yozadi. Ikki haftadan keyin u o'quvchilarning yarmiga oxirgi qismi tushirib qoldirilgan qolipni, bir oydan keyin esa bo'sh qatorni beradi. Uch o'quvchini to'liq qolipda biroz uzoqroq saqlaydi va gaplari to'g'ri bo'lganda oldinga o'tkazadi.
Xulosa. Tayanchlar har bir o'quvchi yozuvidagi dalilga qarab turli tezlikda olib tashlanishi kerak.
Keng tarqalgan xatolar
- Katta sinfda har bir partaga borishga urinish, shunda hech kim yetarli yordam olmaydi.
- Ilg'or o'quvchilarni o'z qiyin topshiriqlarini berish o'rniga doimiy yordamchilarga aylantirish.
- Tayanchni oylar davomida qoldirish, shunda o'quvchi usiz ishlashni o'rganmaydi.
- Bir necha yangi tartibni bir vaqtda joriy qilish, bir necha hafta davomida birma-bir kiritish o'rniga.
38 o'quvchilik dars rejasi
- Amaliyot to'plamidagi vaziyatni o'qing: 7-sinf geografiya, 38 o'quvchi, 20 ta xarita tarqatmasi, bitta o'qituvchi. Maqsad, dalil va kirish natijalarini belgilang.
- Juftlikda (20 daq.): bir sahifalik rejani to'ldiring. 45 daqiqaning har bir qismiga jami aynan 45 bo'ladigan vaqt bering. Tayanch topshiriq, yordam, qo'shimcha topshiriq va qaysi guruh bilan qachon uchrashishingizni belgilang.
- Stress-sinov (10 daq.): boshqa juftlik 'agar nima bo'lsa' rolini o'ynaydi. Ular so'raydi: 12 o'quvchi 5 daqiqada tugatsa-chi? Yordam guruhi rejadagidan katta bo'lsa-chi? Tarqatmalar yetmay qolsa-chi? Har biri uchun sahifangizga qisqa B-variant qo'shing.
- Ulashish (5 daq.): rejangizni bir daqiqada taqdim eting. Keyingi hafta boshlaydigan bitta tartibni ayting.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Rejangizda o'qituvchi vaqti qayerga ketayotganini ko'rasizmi va u eng muhtoj o'quvchilarga ketayaptimi?
- Bu reja ishlashi uchun qaysi tartibni oldin o'rgatishingiz kerak va unga necha daqiqa berasiz?
- Keyingi darsingizda qiladigan yagona o'zgarish nima?
Fikr yuriting
- Hozir qaysi o'quvchilar sizning e'tiboringizning ko'pini oladi va qaysilari eng kamini?
- Qaysi tartib har bir darsda sizga besh daqiqa qo'shimcha o'qitish vaqti beradi?
- Qaysi hamkasb siz bilan pog'ona yoki qo'shimcha kartalarni bo'lisha oladi?
Ertaga sinab ko'ring
- Uch qadamli yordam zinapoyasini bitta darsda o'rgating va keyingi hafta doskada ko'rsatib qo'ying.
- Keyingi bobingiz uchun uch-to'rtta qo'shimcha karta tayyorlang, har biri tushuntirish, xato topish, yaratish yoki qo'llashni so'rasin.
- Hozir ishlatadigan bitta tayanchni tanlang va uning yarmini olib tashlash vaqti kelganini bildiradigan signalni yozib qo'ying.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Katta sinfda kichik guruh uchun bo'shash maqsadida tartiblar va tayanch topshiriqdan foydalaning, olib tashlash uchun tayanch bering, chuqurlashtirish uchun qo'shimcha bering va bir vaqtda bitta narsani o'zgartiring.