Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 3. Katta sinfda ishlaydigan faol o'rganish
Maqsad. 40 o'quvchi uchun har bir o'quvchi o'ylashi, gaplashishi va javobgar bo'lishi shart bo'lgan 10 daqiqalik 'o'yla-juftlashib-bo'l' yoki guruh topshirig'ini faqat qog'oz va ruchka bilan rejalash va vaqtini belgilash.
Katta sinfdagi faol o'rganish ko'proq mashg'ulot o'tkazish emas; har 10 daqiqada har bir o'quvchi o'ylashi, gapirishi yoki yozishi shartligiga ishonch hosil qilishdir. Eng oddiy vositalar eski va arzon: yaxshi savol, sherik, aniq vaqt va hamma o'ylab bo'lgach bir nechta o'quvchidan eshitish yo'li. Bu dars ishlaydigan savollarni tanlashni va o'quvchilarni shovqin foydali bo'ladigan tarzda birga ishlashga o'rgatishni tushuntiradi.
Asosiy g'oyalar
Nega katta sinfda faol topshiriqlar muhimroq
- Uzoq tushuntirishda orqa qatordagi o'quvchi hech kim sezmay chalg'ishi mumkin. Har bir o'quvchi bajarishi shart bo'lgan qisqa topshiriq yashirinish joyini yo'qotadi.
- Faol shovqinli degani emas. Bu o'qituvchi tushuntirishlari orasida har bir o'quvchi 3-10 daqiqalik qisqa sikllarda o'ylashi, yozishi yoki tushuntirishini anglatadi.
- O'quvchilar o'z-o'zidan yaxshi hamkorlik qilmaydi. Har bir tartibni o'rgating, mashq qildiring va avval topshiriqlarni oddiy saqlang.
40 kishi uchun 'o'yla-juftlashib-bo'l'
- O'yla: bitta aniq savol bering va har bir o'quvchi birinchi javobini yozishi uchun 1 daqiqa jimlik bering. Juftlashing: sheriklar 2 daqiqa solishtiradi. Bo'lishing: 3-4 juftlik 2-3 daqiqada hisobot beradi.
- 20 juftlikni eshitib bo'lmaydi va kerak ham emas. Hisobotchilarni belgilash ro'yxatidan tanlang, 'sherigingiz nima dedi?' deb so'rang va juftliklar gaplashayotganda yo'laklarda yurib tinglang.
- Sheriklarni bir necha hafta o'zgartirmang (parta qo'shnisi), shunda ko'chishga vaqt ketmaydi. O'tirish chizmasini o'zgartirganda ularni ham almashtiring.
Roli bor uchtadan beshtagacha guruhlar
- Taxminan to'rt kishilik kichik guruhlar o'ntalik guruhlardan yaxshiroq ishlaydi. 38 o'quvchi bilan to'rttalik 8 guruh va uchtalik 2 guruh tuzish mumkin.
- Har bir a'zoga rol bering: o'quvchi, yozuvchi, tekshiruvchi, hisobotchi. Har topshiriqda rollarni almashtiring. Rollar har bir o'quvchi nima qilishi kerakligini aniq qiladi.
- Shaxsiy javobgarlikni qo'shing: topshiriqdan keyin hisobotchini qur'a bilan tanlang yoki istalgan a'zodan tushuntirishni so'rang. Hamma tayyor bo'lishi kerak, demak hamma tushunishi kerak.
Hamma bir vaqtda javob beradi: butun sinf javoblari
- Javob kartalaridan (qog'ozdagi A, B, C, D) yoki signal bilan ko'tarilgan daftarlardan foydalaning. Besh soniyada 40 javobni ko'rasiz va kim tushunmaganini bilib olasiz.
- Shovqinni o'quvchilar bilan kelishilgan gapirish darajasi bilan boshqaring: 0-daraja jim, 1-daraja sherikka pichirlash, 2-daraja guruh ovozi. Har topshiriq uchun darajani doskaga yozing.
- Jihoz kam bo'lishiga tayyorlaning: har juftlikka bitta tarqatma yoki doskadagi topshiriq. Yaxshi topshiriq 40 ta bosma varaqqa bog'liq emas.
O'n daqiqalik 'o'yla-juftlashib-bo'l' sikli
Juftlikda ishlaydigan savollar
'O'zbekiston poytaxti qayer?' kabi yopiq savol bitta o'quvchiga imkon beradi, qolganlarga aytadigan gap qoldirmaydi. Juftlik suhbati uchun javobga bir necha yo'l bo'lgan savollarni tanlang: 'Nega shamolli kunda ko'lmak tezroq yo'qolishi mumkin?', 'Ushbu ikki gapdan qaysi biri aniqroq va nega?', 'Bu yechimdagi xatoni toping'. O'quvchilar gaplashishdan oldin birinchi javobni yozsin, shunda sherikda solishtirish uchun haqiqiy narsa bo'ladi.
Jim o'quvchilarga boshlashga yordam beradigan qisqa shablon bering: 'Menimcha ..., chunki ...', 'Sherigim ... dedi', 'Men rozi/rozi emasman, chunki ...'. Shablonlarni doskaga osing. O'zbek va rus tillari birga ishlatiladigan sinfda juftlik suhbatiga ikkala tilda ruxsat bering, ulashishni esa dars tilida o'tkazing.
O'quvchilarni birga ishlashga o'rgatish
Hamkorlik ko'nikmadir. Dastlabki ikki haftada faqat tinglashni mashq qiling: A sherik oddiy mavzuda 30 soniya gapiradi, B sherik asosiy fikrni bir gapda takrorlaydi, so'ng almashadilar. Keyin qisqa juftlik topshirig'i, so'ng to'rt kishilik topshiriq qo'shing. 40 kishilik sinfda o'n daqiqalik guruh loyihasidan boshlamang.
Guruhlar ishlaganda har bir savolga javob berish istagiga qarshi turing. 'Menga uchtadan oldin' qoidasidan foydalaning: o'qituvchidan oldin uchta sinfdoshdan so'rang. Yuring, uchta guruhni 30 soniyadan tinglang va keyin butun sinfga aytadigan bitta narsani yozib oling. Guruh qotib qolsa, javob bermang, savol bering.
Sinfdan misollar
Qaysi so'z sifat?
Vaziyat. Dilnoza Toshkentda 4-sinfda 39 o'quvchiga ona tili o'qitadi. Bitta o'quvchidan so'rash o'rniga, doskaga uchta gap yozib so'raydi: 'Qaysi so'z otni tasvirlaydi? Yozing.' Bir daqiqa yozgandan so'ng juftliklar ikki daqiqa solishtiradi. U belgilash ro'yxatidan uch juftlikni chaqirib, har biridan sherigi nimani tanlaganini so'raydi. Ikki juftlik rozi emas va bu unga qisqa, foydali sinf muhokamasini beradi.
Xulosa. Yozilgan birinchi javob va belgilash ro'yxati bitta savol bilan faqat eng tezkorlardan emas, ko'p o'quvchidan eshitish imkonini beradi.
Orol dengizi inqirozining sabablari
Vaziyat. Aziz Buxoroda 8-sinfda 36 o'quvchi bilan to'rttalik guruhlarda geografiya o'qitadi. Har bir o'quvchida rol kartasi bor (o'quvchi, yozuvchi, tekshiruvchi, hisobotchi). Topshiriq: to'rtta kartani sababdan oqibatgacha zanjirga joylash, masalan, paxta dalalarini sug'orish, daryolarda suvning kamayishi, qisqaruvchi dengiz va chang bo'ronlari. Olti daqiqadan keyin hisobotchi qur'a bilan tanlanadi. Barcha guruhlar istalgan a'zodan so'ralishini biladi.
Xulosa. Rollar va hisobotchi uchun qur'a guruh ichida shaxsiy javobgarlikni yaratadi.
Qaytarib ayting
Vaziyat. Malikaning Samarqanddagi 40 kishilik 6-sinfida guruh suhbati juda baland bo'ladi. U bir hafta tinglashni mashq qildiradi. A sherik B sherikka 30 soniyada palov qanday pishirilishini aytadi; B asosiy fikrni bir gapda qaytaradi. Besh kunlik 3 daqiqalik mashqdan keyin juftliklar fan savolini pichirlab muhokama qila oladi va Malika ovozini ko'tarmasdan yurib tinglaydi.
Xulosa. Muhokamadan oldin tinglash o'rgatiladi, bu shovqinni ishchi darajada ushlaydi.
Keng tarqalgan xatolar
- Bir qisqa javobli savol berib, buni juftlik ishi deb atash.
- O'quvchilar juftlikni mashq qilmasdan o'ntalik guruhlar yoki uzoq loyihadan boshlash.
- Jim o'ylash vaqtini o'tkazib yuborish, shu sababli tez o'quvchi javobni sherigiga aytib qo'yadi.
- Har bir juftlikdan eshitishga urinish o'rniga uch-to'rttasini tanlab olish va belgilash ro'yxatidan foydalanmaslik.
40 kishi uchun o'n daqiqalik topshiriqni loyihalash
- Amaliyot to'plamidagi uchta mavzudan birini (5-sinf suv aylanishi, 7-sinf Buyuk ipak yo'li, 8-sinf foizlar) yoki o'z navbatdagi darsingiz mavzusini tanlang.
- Yakka (5 daq.): har bir o'quvchi bir daqiqada yozma javob bera oladigan bitta aniq savol yozing. Tekshiring: orqa qatordagi o'quvchi sizdan so'ramasdan boshlay oladimi?
- Juftlikda (15 daq.): topshiriq loyihasi jadvalini to'ldiring: o'yla, juftlash va bo'lish daqiqalari (jami 10), hisobotchilar qanday tanlanadi, gapirish darajasi, 20 tarqatma bilan 38 o'quvchi uchun jihozlar va rollari bor to'rtliklarga bitta kengaytma.
- Guruhda (10 daq.): bir juftlik o'z topshirig'ini boshqalarda 3 daqiqa davomida 5-sinf o'quvchilari kabi sinab ko'radi. Boshqalar o'quvchi qayerda yashirinishi yoki adashishi mumkinligini yozadi.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Loyihangizda o'quvchi hali qayerda yashirinishi mumkin? Bu bo'shliqni yopish uchun nima qo'shasiz?
- Uch daqiqalik bo'lishishda 40 o'quvchining fikrini eshitishni qanday rejalashtirdingiz?
- Loyihaning qaysi qismi sizda yo'q jihoz yoki makonga bog'liq va B-variantingiz nima?
Fikr yuriting
- Oxirgi darsingizda necha o'quvchi o'n soniyadan ko'proq gapirdi?
- Qaysi guruh topshirig'ingiz har guruhda faqat ikki o'quvchi uchun ishladi?
- Ertaga 'o'yla-juftlashib-bo'l'ga aylantira oladigan bitta savolingiz qaysi?
Ertaga sinab ko'ring
- Keyingi darsingizdagi bitta savolni 'o'yla-juftlashib-bo'l'ga aylantiring va daqiqalarni doskaga yozing.
- Ikkita gap shablonini tayyorlang va juftlik suhbati uchun ko'rsating.
- To'rttalik guruhlar uchun rollarni tanlang va hisobotchini qur'a bilan qanday tanlashni hal qiling.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Har bir o'quvchini o'ylash, gaplashish va tushuntirishga tayyor turishga undang: qisqa sikllar, sheriklar, rolli kichik guruhlar va hamma bir vaqtda javobi.