Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 1. O'qituvchi stressi va ish yukini tushunish
Maqsad. O'qituvchi stressining keng tarqalgan manbalarini tavsiflash, haqiqiy ish haftasini xaritalash va vazifalarni nazorat qilish, ta'sir qilish yoki faqat qabul qilish mumkin bo'lganlarga ajratish.
Ko'p yangi o'qituvchilar stress ularning uddalay olmayotganini bildiradi, deb o'ylaydi. Aslida birinchi yil haqiqiy yangi ishlar to'lqinini keltiradi va deyarli hamma buni his qiladi. Soatlaringiz qayerga ketayotganini va nimani o'zgartira olishingizni ko'rish bu hissdan uyatni olib tashlaydi va qilinadigan ish beradi. Bu mashg'ulot haftangizga halol qarashga, o'zgartirish sizga tegishli narsalarni ajratishga va dastlabki belgilarni ular kattalashmasdan sezishga yordam beradi.
Asosiy g'oyalar
Stress nima va nima emas
- Stress talablar sizda bor vaqt, kuch va qo'llab-quvvatlashdan katta tuyulganda yuz beradigan oddiy javob.
- Ozgina bosim, masalan birinchi ochiq dars, e'tiborni kuchaytirishi mumkin. Muammo bosim doimiy bo'lib, tiklanishga vaqt qolmaganda boshlanadi.
- Stress his qilish zaif yoki yomon o'qituvchi ekaningizni anglatmaydi. Bu yuk va qo'llab-quvvatlashga e'tibor kerakligini bildiradi.
Yangi o'qituvchi stressi odatda qayerdan keladi
- Ish yuki: har bir darsni noldan rejalashtirish, ko'p daftarlarni tekshirish, hisobotlar, hujjatlar, qo'shimcha tadbirlar va xabarlar.
- Sinf: katta sinflar, shovqin, turli daraja, chegarangizni sinaydigan o'quvchilar va nazoratni yo'qotish qo'rquvi.
- Odamlar va kutishlar: ota-onalar, rahbarlar, hamkasblar, o'zingizni tajribali o'qituvchilar bilan solishtirish va har bir dars mukammal bo'lishini istash.
Xavotirlarni saralash: nazorat, ta'sir, qabul qilish
- Mening nazoratimda: qanday rejalashtirish, tekshirish, darsni boshlash, xabarlarga javob berish va dam olish.
- Ta'sir qila olaman: sinf odatlari, ota-onalar kutishlari, direktor yordamchisiga iltimos, hamkasbdan topshiriq varag'ini bo'lishishni so'rash.
- Mening nazoratimdan tashqarida: o'quv dasturi, qo'ng'iroq jadvali, bu yilgi sinf hajmi. Kuchingizni birinchi ikki guruhga sarflang va uchinchisini qabul qilishni mashq qiling.
Dastlabki ogohlantiruvchi belgilar va erta harakat
- Ortiqcha yuklanganingiz kundalik belgilari: yomon uxlash, jizzakilik, dushanbadan cho'chish, mayda narsalarni unutish, dam olish bilan ketmaydigan charchoq.
- Ularni erta sezing va bitta kichik o'zgarish qiling: vazifani qisqartirish, yordam so'rash, bir bo'sh kechani asrash. Inqirozni kutmang.
- Bu kurs amaliy yordam, tibbiy maslahat yoki terapiya emas. Tushkun kayfiyat, doimiy xavotir yoki holsizlik haftalar davom etsa, shifokor yoki malakali mutaxassis bilan gaplashing.
Xavotirni uch guruhga saralash
Nazorat
O'zgartirish menga tegishli
- Qanday tekshiraman
- Dam vaqtim
- Darsni boshlashim
Ta'sir
So'rab yoki shakllantira olaman
- Ota-onalar kutishlari
- Umumiy topshiriq varag'i
- Navbatchilik almashishi
Qabul
Javobimni rejalashtiraman
- Milliy o'quv dasturi
- Qo'ng'iroq jadvali
- Bu yilgi sinf hajmi
Nega birinchi yil og'irroq tuyuladi
Siz qiladigan deyarli hamma narsa yangi: saqlangan dars rejalaringiz, tayyor topshiriq varaqlaringiz yo'q va vazifa haqiqatan qancha vaqt olishini hali sezmaysiz. Tajribali o'qituvchi darsni yigirma daqiqada tayyorlashi mumkin, chunki ko'p qismlar allaqachon bor; siz uchun xuddi shu dars bir soat olishi mumkin. Bu zaiflik emas; birinchi materiallar to'plamini yaratishning narxi. Bu ish yuki zaxira o'sgani sari kamayishini ham bildiradi.
Yukning bir qismi ko'rinmaydi ham: avtobusda qiyin o'quvchi haqida o'ylash, ota-ona xabari haqida xavotirlanish, qiyin darsni boshingizda uyga olib borish. Hech bir jadval ko'rsatmasa ham, bular hisobga olinadi. Haftangizni xaritalaganda 'boshimdagi vaqt' ustunini qo'shing. Soatlar oqilona ko'ringanda nega charchaganingizni ko'rishga yordam beradi.
Xavotirdan keyingi harakatgacha
Nazorat, ta'sir va qabulga saralash aniq qadam bilan tugasa eng yaxshi ishlaydi. Har bir xavotirni bir qatorga yozing. So'rang: kelgusi yetti kunda bu bilan biror narsa qila olamanmi? Ha bo'lsa, birinchi harakat va vaqtini yozing. Qisman bo'lsa, kim yordam berishi mumkinligini va nimani so'rashingizni yozing. Yo'q bo'lsa, bu yuz berganda qanday javob berishingizni yozing, masalan 'sinf 38 kishi bo'lsa, individual tekshiruv o'rniga juftliklardan foydalanaman'. Keyin ro'yxatga haftada bir marta qarang: bajarilganini o'chiring, qotib qolganini ko'chiring va faqat yangisini qo'shing.
Sinfdan misollar
Samarqandda tekshirish daqiqalari
Vaziyat. Dilnoza 3-sinfda 28 o'quvchi bilan dars beradi. Bir hafta davomida tekshirish qancha vaqt olishini yozadi: har bir daftarga taxminan uch daqiqa, ya'ni kuniga 84 daqiqa. U bitta qisqa vazifani to'liq, daftarga taxminan bir daqiqa tekshirishga, sahifaning qolganini bajarilganiga qarab taxminan o'ttiz soniyada ko'zdan kechirishga qaror qiladi. Kunlik jami taxminan 42 daqiqagacha, ya'ni avvalgining yarmigacha tushadi. Tejalgan vaqtni ikki kech dam olishga ishlatadi.
Xulosa. Avval o'lchash soatlar qayerdaligini ko'rsatdi; keyin kichik o'zgarish haqiqiy vaqtni tejadi.
Toshkentda xavotirlar ro'yxati
Vaziyat. Aziz 7-sinfda matematikadan dars beradi va 38 o'quvchisi bor. U xavotirlarini sanaydi: sinf hajmi, tunda ota-onalar xabarlari, rejalarining shakli va tashrif buyurishi mumkin bo'lgan direktor yordamchisi. Uni saralaydi: sinf hajmi qabul, ammo juftlik tekshiruvlarini rejalashtiradi; ota-onalar xabarlari ta'sir, shuning uchun javob vaqtlari haqida xabar tayyorlaydi; reja shakli va darsni o'zi boshlashi nazorat, shuning uchun shu hafta bitta shablonni tuzatadi.
Xulosa. Har bir xavotir keyingi harakatga ega bo'ldi, hatto nazoratidan tashqaridagilar ham.
Farg'onada dastlabki belgini sezish
Vaziyat. Malika Farg'onada 8-sinfda tarixdan dars beradi. Chorakning uchinchi haftasida u kechqurun qiziga o'dag'aylashini va yakshanba kechalari yomon uxlashini sezadi. U yutqazayotganini qaror qilmaydi. Kundaligiga 'sariq belgi' deb yozadi, direktor yordamchisidan bitta navbatchilikni almashtirishni so'raydi va chorshanba kechasini do'sti bilan sayr uchun asraydi. Ikki haftadan keyin yana qanday his qilayotganini tekshiradi.
Xulosa. Dastlabki belgilar o'zini ayblashni emas, kichik va erta harakat hamda keyingi tekshiruvni talab qiladi.
Keng tarqalgan xatolar
- Stressni yuk va qo'llab-quvvatlash haqidagi signal emas, shaxsiy zaiflik isboti deb hisoblash.
- Birinchi yildagi soatlaringizni tajribali hamkasb tezligi bilan solishtirish.
- Bugun qila oladigan kichik o'zgarishlarni e'tiborsiz qoldirib, nazoratdan tashqaridagi narsalarga kuch sarflash.
- Haftalar davom etayotgan belgilarni e'tiborsiz qoldirish va hech kim bilan gaplashmasdan o'tib ketadi deb umid qilish.
O'qituvchi haftasini xaritalash
- Faoliyat to'plamidagi 3-sinfdagi birinchi yil o'qituvchisining namunaviy haftasini o'qing: haftalik soatlari bilan o'nta vazifa.
- Yakka (8 daqiqa): har bir vazifani N (nazoratim), T (ta'sir qila olaman) yoki Q (qabul qilaman) deb belgilang va umumiy soatlarni qo'shing.
- Juftlikda (12 daqiqa): o'zgarish eng ko'p vaqt tejaydigan ikkita vazifani tanlang va har biri uchun haftada necha daqiqa tejalishi bilan bitta aniq o'zgarishni yozing.
- Guruhda (10 daqiqa): juftliklar tanlovini solishtiring va har kim kelasi hafta sinab ko'radigan bitta o'zgarishni kelishing, so'ng ortiqcha yuklanishning uchta dastlabki belgisini o'z so'zlaringiz bilan yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qaysi vazifa kutganingizdan ko'p soat olib sizni hayron qoldirdi va u nazoratingizda edimi?
- O'zgarishning, masalan qisqaroq tekshirishning, narxi va foydasi nima? Bunga arziydimi?
- O'zingizda birinchi bo'lib sezadigan dastlabki belgi qaysi va eng kichik birinchi javobingiz qanday?
Fikr yuriting
- Shu hafta har bir soatni qayd etsangiz, nechtasi dars berishga va nechtasi qolgan ishlarga ketadi?
- Qaysi xavotirni ko'tarib yuribsiz, aslida u 'mening nazoratimdan tashqarida' guruhiga tegishli?
- Ortiqcha yuklanganingizni birinchi bo'lib kim sezardi?
Ertaga sinab ko'ring
- Shu hafta maktabda va uyda necha soat ishlaganingizni yozing va har bir vazifani N, T yoki Q deb belgilang.
- N guruhidagi bitta vazifani tanlang va bitta aniq o'zgarish bilan vaqtini to'rtdan biriga qisqartiring.
- Kundaligingizning orqasiga uchta shaxsiy dastlabki ogohlantiruvchi belgingizni va har biriga bitta kichik javobni yozing.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Stress zaiflik emas, yuk va qo'llab-quvvatlash haqidagi signal. Haqiqiy haftangizni xaritalang, uni nazorat, ta'sir va qabulga ajrating va bitta kichik o'zgarishdan boshlang.