Boshqa kursga o'tish ▾

5.1 O'quvchilar qanday o'rganishini tushunish 5.2 Dars rejalashtirish asoslari 5.3 Sinfni boshqarish 5.4 O'quvchilarni jalb qilish 5.5 Baholash asoslari 5.6 Farqlangan ta'lim 5.7 O'quvchilar va ota-onalar bilan muloqot 5.8 Raqamli ta'lim asoslari 5.9 O'qituvchilar uchun AI savodxonligi 5.10 Refleksiv o'qitish amaliyoti 6.1 Ko'p tilli sinflar: o'zbek, rus va ingliz tillarida o'qitish 6.2 Katta sinflarda samarali o'qitish 6.3 Boshlang'ich savodxonlik va sonshunoslik asoslari 6.4 Sinf texnologiyalari asoslari 6.5 Ko'p madaniyatli jamoada ota-onalar bilan ishlash 6.6 Yangi o'qituvchilar uchun farovonlik va stressni boshqarish 8.1 Ilg'or baholash va fikr-mulohaza 8.2 O'quv tahlili 8.3 Tadqiqotga asoslangan ta'lim 8.4 Loyihaga asoslangan ta'lim 8.5 Tanqidiy fikrlash 8.6 Farqlash va inklyuziya 8.7 AI yordamida o'qitish 8.8 O'quv dasturini loyihalash 8.9 O'quvchilar motivatsiyasi 8.10 Amaliy tadqiqot 9.1 Tadqiqot orqali STEM o'qitish 9.2 San'at va ijodkorlikni integratsiya qilish 9.3 Ekologik va barqarorlik ta'limi 9.4 Aralash va "teskari sinf" dizayni 9.5 Ko'p tilli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash 9.6 O'yinlashtirish va o'yinga asoslangan ta'lim Dastur (64) →

Dars 2. Oddiy sinfda o'rganishning universal dizayni

Maqsad. Darslik darsini o'rganishning universal dizayni bilan qayta tuzish: bitta aniq maqsad, qiziqtirish, axborot va o'rganganini ko'rsatish uchun moslashuvchan variantlar.

Nega bu muhim

Farqlash odatda reja yozilgandan keyin boshlanadi: uch guruh uchun uchta varaq. O'rganishning universal dizayni erta boshlanadi. U reja tuzayotganda o'quvchilar g'oyani qanday oladi, qiziqib turadi va bilganini qanday ko'rsatadi, deb so'raydi va hamma uchun ikki-uch variantni o'rnatadi. 38 o'quvchi va bitta doska bilan bu ko'pincha yagona real yo'l. Maqsad qat'iy qoladi; unga olib boradigan yo'llar ko'payadi.

Asosiy g'oyalar

Maqsad bir xil, vositalar moslashuvchan

O'rganishning universal dizayni (UDL) o'quvchilar farq qilishidan boshlanadi va har bir muammoni keyin tuzatish o'rniga bu xilma-xillik uchun variantlarni boshidan rejalaydi.
O'quv maqsadi hamma uchun bir xil qoladi. Moslashuvchan bo'ladigani: o'quvchilar axborotni qanday oladi, qanday qiziqib turadi va bilganini qanday ko'rsatadi.
Chekkalar uchun loyihalang: bitta o'quvchi uchun qo'shilgan variant, masalan, rasm, og'zaki ko'rsatma yoki so'zlar banki, odatda boshqa ko'pchilikka ham yordam beradi.

Uchta tamoyil

Qiziqtirish (nima uchun): mavzu yoki sherik tanlash, koridor uchun Navro'z plakati kabi haqiqiy maqsad va to'g'ri murakkablik darajasi.
Taqdim etish (nima): g'oyani bir necha usulda ko'rsating, masalan, rasmli matn, og'zaki tushuntirish, misol va namuna.
Harakat va ifodalash (qanday): o'quvchilar maqsadni yozib, chizib, gapirib yoki yasab ko'rsatsin, 'tayyor' qanday ko'rinishini bilishi uchun ro'yxat bilan.

UDLni katta sinfda real qilish

Yangi jihoz kerak emas. Har darsga bir-ikkita variant tanlang, masalan, doskada ko'rgazmali xulosa va javob berishning ikki usulidan tanlov.
Tanlovlar kam va aniq bo'lsin. 38 o'quvchi bilan oltita emas, ikki-uch variantni boshqarish osonroq.
Har bir variant maqsadga yetkazishini tekshiring. Plakatni asosiy g'oyani tushuntirmasdan ham yasash mumkin bo'lsa, ro'yxatga buni talab qiladigan qator qo'shing.

Keyingi darslarda sinab ko'ring

Harakat: allaqachon rejalashtirgan darsingizga har bir tamoyildan bitta variant qo'shing va uni ikki marta, turli sinflarda yoki turli haftalarda o'ting.
Dalil: ikki qatorli chiqish chiptasi: 'Qaysi variant yordam berdi?' va 'Asosiy g'oyani ko'rsating yoki ayting.' Qancha o'quvchi maqsadga yetganini sanang va qaysi variantlarni tanlaganini yozing.
Hisoblarni 3-darsga olib keling.

Rejalashda beriladigan uchta UDL savoli

Nega

Qiziqtirish

Tanlov
Haqiqiy maqsad
To'g'ri murakkablik

Nima

Taqdim etish

Matn va rasm
Og'zaki va yozma
Avval kalit so'zlar

Qanday

Harakat va ifodalash

Yozish, chizish yoki aytish
'Tayyor' ro'yxati
Rejalash vaqti

Maqsad bir xil; variantlar farq qiladi.

Qiziqtirish, taqdim etish, ifodalash: har biri sizdan nimani so'raydi

Qiziqtirish — nima uchun. So'rang: topshiriqning o'quvchi ko'ra oladigan maqsadi bormi, tanlov (mavzu, sherik yoki tartib) bormi va murakkablik to'g'rimi, zerikarli ham, qo'rqinchli ham emasmi? Maktab koridori uchun Navro'z plakati ko'pincha o'sha so'zlar bo'yicha varaqdan ko'proq natija beradi. Taqdim etish — nima. G'oyani bir necha usulda ko'rish, eshitish va sinab ko'rish mumkinmi? Rasm, og'zaki misol va qisqa yozma xulosa har birining o'zidan ko'proq o'quvchiga yetadi.

Harakat va ifodalash — qanday. O'rganishni ko'rsatishning yagona yo'li yozma sahifa bo'lsa, tushunish bilan birga husnixat va imloni ham o'lchaysiz. Bir xil maqsadni ko'rsatishning ikki-uch yo'lini bering va o'quvchilar 'to'liq' qanday ko'rinishini bilishi uchun ro'yxat bering: 'ikki sabab, bitta oqibat, bitta misol'.

Chekkalar uchun loyihalash

Foydali odat — reja tuzayotganda uch o'quvchini tasavvur qilish: sekin o'qiydigan, o'tgan haftani qoldirgan va ko'proqqa tayyor. Ularning har biriga qatnashish uchun nima kerakligini so'rang va uchalasiga xizmat qiladigan variantlarni qo'shing. To'rt qatorli xulosa sekin o'quvchiga ham, kelmagan o'quvchiga ham yordam beradi. Ochiq 'nega' savoli ko'proqqa tayyor o'quvchiga xizmat qiladi. Variantlarni bir marta rejalab, darslarda qayta ishlating.

Variantlarni kam saqlang. Katta sinfda ikki aniq tanlovni boshqarish oltitadan osonroq. Avval tartibni mashq qiling: qanday tanlashni ko'rsating, vaqt chegarasi qo'ying va har bir o'quvchi maqsadni ayta olishini talab qiling. Bir necha dars davomida o'quvchilar qaysi variantlarni va nega tanlashini kuzating; qonuniyat qaysi to'siqlar haqiqiy bo'lganini ko'rsatadi.

Sinfdan misollar

Suvni tejash plakatlari

Vaziyat. Buxorodagi Malikaning 6-sinfi suvni tejashning ikki yo'lini ko'rsatishi kerak. Besh o'quvchi hech narsa yozmaydi, ikkitasi darslikdan ko'chiradi. U maqsadni saqlab, uch yo'l taklif qiladi: yarim sahifa, belgilangan plakat yoki sherikka 1 daqiqalik gap, hammasi 'ikki yo'l, har biriga sabab' ro'yxati bilan. Keyingi darsda 36 o'quvchidan 31 tasi ro'yxatga mos keladi.

Xulosa. Maqsad bir xil, ifodalashning uch yo'li, maqsadni himoya qiluvchi ro'yxat bilan.

Tarix xulosasi

Vaziyat. Aziz Farg'onada 7-sinfda tarixdan dars beradi. Amir Temur haqidagi matndan oldin doskaga oltita kalit so'zni har biri kichik rasm bilan yozadi va yarim sahifada 4 qatorli xulosa beradi. So'ng o'quvchilar to'liq matnni o'qiydi. Chiqish chiptasida 34 o'quvchidan 24 tasi ikkita to'g'ri sabab keltiradi, bir hafta oldin faqat matn bilan 15 ta edi.

Xulosa. Taqdim etishning bir necha usuli: to'liq matndan oldin so'z va rasmlar.

Sherik va maqsad tanlovi

Vaziyat. Samarqanddagi 4-sinf o'qituvchisi Dilnoza o'quvchilardan yangi sifatlar bilan gap yozishni so'raydi. Varaq o'rniga o'quvchilar sherik tanlab, Xivadagi sinfga Navro'z otkritkasi uchun uchta gap yozadi, so'ng otkritkalarni almashib tekshiradi. Jim o'quvchilar odatdagidan ko'proq yozadi, sinf esa so'ralmasa ham 10 daqiqa bir-birining sifatlarini tuzatadi.

Xulosa. Qiziqtirishning bir necha usuli: tanlov va haqiqiy auditoriya.

Keng tarqalgan xatolar

Variant qo'shib, ro'yxatni tashlab qo'yish, shunda ba'zi variantlar maqsadga yetmay qoladi.
Katta sinfga juda ko'p tanlov taklif qilib vaqtni boshqarishni yo'qotish.
Bir xil o'quvchilar doim oson variantni nega tanlayotganini muhokama qilmaslik.
UDL har bir o'quvchi uchun yangi dars degani deb o'ylash.

Amaliy topshiriq · ~45 daq.

Darslik darsini UDL bilan qayta tuzing

Amaliyot to'plamidagi namunaviy dars rejasini o'qing (6-sinf tabiatshunoslik, Orol dengizi, bitta 45 daqiqalik dars). Hamma o'quvchi bir xil ishni bir xil usulda bajarishi kerak bo'lgan har bir joyning tagiga chizing.
Yakka (10 daq.): o'quv maqsadini bitta gapda yozing, so'ng UDL jadvaliga har bir tamoyil uchun BITTADAN variant qo'shing.
Juftlikda (15 daq.): har bir variantni maqsadga qarshi tekshiring, qo'shadigan daqiqalarini baholang va o'qituvchi nima deyishi yoki doskaga nima yozishini hal qiling. 45 daqiqaga sig'masligini olib tashlang.
Guruhda (15 daq.): jadvallarni boshqa juftlik bilan almashing. Har bir juftlik nusxa oladigan bitta variantni va maqsad yo'qolishi mumkin bo'lgan bitta joyni ayting. O'z sinfingizda ishlatadigan chiqish chiptasini yozing.

Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.

Muhokama uchun savollar

Qaysi variant eng kam vaqt qo'shdi va eng ko'p o'quvchiga yordam berdi?
Maqsad qayerda yo'qolishi mumkin, masalan, asosiy g'oyasiz plakat? Ro'yxatingiz buni qanday oldini oladi?
1-darsdagi kuzatuv yozuvi qaysi variantni birinchi sinashni aytdi?

Fikr yuriting

Oxirgi darsingizda o'quvchilar tushunganini nechta turli usulda ko'rsata olardi?
Qaysi variantdan allaqachon foydalanasiz, lekin uni hech qachon UDL deb atamagansiz?
Variant osonroq yo'lga aylanib qolishining oldini qanday olasiz?

Ertaga sinab ko'ring

Ertangi darsga taqdim etishning bitta variantini (rasm yoki to'rt qatorli xulosa) qo'shing.
Bir xil maqsadni ko'rsatishning ikki yo'lini taklif qiling va ro'yxatni doskaga yozing.
Ikki qatorli chiqish chiptasidan foydalaning va qancha o'quvchi maqsadga yetganini sanang.

Qo'shimcha o'qish va havolalar

The UDL GuidelinesCAST · tashqi havolaQiziqtirish, taqdim etish hamda harakat va ifodalash bo'yicha amaliy takliflar bilan asl UDL doirasi.Universal Design for Learning (UDL): A teacher's guideEducating All Learners Alliance · tashqi havolaTo'siqlarni o'quvchida emas, muhitda deb biladigan UDL bo'yicha o'qishli o'qituvchi qo'llanmasi.Special Educational Needs in Mainstream SchoolsEducation Endowment Foundation · tashqi havolaOddiy sinflarda maxsus ta'lim ehtiyojli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash bo'yicha dalillarga asoslangan beshta tavsiya.A Guide for ensuring inclusion and equity in educationUNESCO (via GCED Clearinghouse) · tashqi havolaUNESCOning har bir o'quvchi o'zini hurmat qilingan his etishi uchun ta'limga adolat va inklyuziyani kiritish bo'yicha qo'llanmasi.

Asosiy xulosa

Maqsadni saqlang, vositalarni moslashuvchan qiling va variantlarni dars boshlanishidan oldin kiriting.

← Oldingi dars Keyingi dars →