Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 3. Oflayn va kam trafikli yo'llar
Maqsad. Bir xil dars oldi materialini kamida uch yo'lda (bosma, audio yoki televizor, maktab vaqti) taklif qilish, bir sahifalik bosma oldindan o'qish matnini tayyorlash va qisqa yopiq imkoniyat tekshiruvini o'tkazish.
2020-yilda O'zbekiston maktablari yopilganda Vazirlik darslar uchun efir televideniesini tanladi, chunki deyarli har bir uy uni ko'ra olardi, aholining uchdan biri esa internetdan umuman foydalana olmasdi. Bugungi sinfingiz xuddi shu muammoning kichikroq ko'rinishiga duch keladi: uyga nima yuborsangiz ham, ba'zi o'quvchilar uni ocha olmaydi. Bu dars sinf topshirig'ini bir xil saqlab, kirishga bir nechta yo'l taklif qilishni ko'rsatadi, shunda hech bir o'quvchi telefon, internet paketi yoki kechki vaqt tufayli chetda qolmaydi.
Asosiy g'oyalar
Bitta material, ko'p yo'l
- Sinf topshirig'i hech o'zgarmaydi. O'zgaradigan narsa kirishga boradigan yo'l: bosma sahifa, efirga uzatilsa teledars yoki radio dars, Telegram kanalidagi audio yoki kichik video, maktabda 10 daqiqa yoki bo'lishadigan do'st.
- Kamida uch yo'lni taklif qiling va o'quvchilar tanlasin. Internetsiz o'quvchi telefonli o'quvchi bilan bir xil ishni bajaradi.
- 2020-yilda maktablar yopilganda O'zbekiston teledarslardan foydalandi, chunki deyarli har bir xonadon televizor ko'ra olardi. Ularga tayanishdan oldin hududingizda hozir qanday darslar efirga berilishini tekshiring.
Bir sahifalik bosma oldindan o'qish matni
- Bitta A4 sahifa: asosiy g'oya oddiy so'zlar bilan, bitta yechilgan misol yoki rasm, uchta asosiy so'z va kichik sinab ko'rish katagi. Pastda yozish joyi bor, olib keladigan savol.
- Katta shrift va qisqa gaplardan o'qitish tilida foydalaning. Asl nusxani saqlang va belgilangan kuni, masalan juma kuni, har o'quvchiga yoki har juftlikka bittadan nusxa ko'chiring.
- Telefoni borlar uchun ham har bir to'plamga bosma sahifa qo'shing. Telefon ishlamasa yoki umumiy bo'lsa, bu himoya vositasi.
Kam trafikli raqamli yo'llar
- Kichik fayllarni afzal ko'ring: matn, bosma sahifa surati yoki 3-5 daqiqalik qisqa audio. Qisqa audio odatda videodan ancha kichik va baribir aniq tushuntirish beradi.
- Haftada bir marta belgilangan vaqtda bir tomonlama Telegram kanaliga joylang. O'quvchilar maktab Wi-Fi'sida yuklab olishi, do'stiga ulashishi yoki umumiy oilaviy telefonda belgilangan soatda tinglashi mumkin.
- O'quvchilardan internet paketi sotib olishni talab qilmang. Yo'l pul talab qilsa, u teng yo'l emas.
Imkoniyat tekshiruvi
- To'rtta narsani yopiq so'rang: qurilma (o'ziniki yoki umumiy), internet, kechqurun vaqt va tinch joy. Belgili qog'oz bo'lagi yetarli; ismlar doskaga yozilmaydi.
- Javoblarni yorliqlarga emas, yo'llarga guruhlang. 'Bosma va maktab vaqti' reja; 'kambag'al o'quvchilar' yorliq.
- Tekshiruvni har oy takrorlang: oilalar holati o'zgaradi, ayniqsa katta o'quvchilar ishlaydigan paxta terimi haftalarida.
Bir xil kirishga uchta yo'l
Bosma sahifa
Eng ishonchli
- Qog'oz va nusxa kerak
- Internetsiz ishlaydi
- Shrift o'lchamini tekshiring
Audio yoki televizor
Mavjud bo'lganda
- Telefon yoki televizor kerak
- 3-5 daqiqa yetarli
- Umumiy qurilma, belgilangan soat
Maktab vaqti
Qurilmasiz o'quvchilar uchun
- Xona va 10 daqiqa kerak
- Kutubxona yoki 1-darsdan oldin
- Avtobus vaqtini tekshiring
Bosma sahifani yaxshi loyihalash
Bosma sahifa eng ishonchli yo'l, chunki qurilma, internet ham, zaryadlangan batareya ham kerak emas. Uni bitta A4 sahifada saqlang: tepada ko'rsatma, qisqa gaplarda asosiy g'oya, bitta misol yoki oddiy rasm, uchta asosiy so'z va olib keladigan savol uchun katak. Yorug'lik kam xonada ham qulay o'qiladigan darajada katta shriftda chop eting.
Nusxalar pul turadi, shuning uchun rejalang: har juftlikka bittadan bo'lsa xarajat yarmiga tushadi, savol katagi alohida bo'lak bo'lsa, sinf papkasidagi to'plamdan kelasi yil ham foydalanish mumkin. Har hafta belgilangan kunda chop eting, shunda o'quvchilar va ota-onalar qachon kutishni biladi.
Pul talab qilmaydigan va hech kimga yorliq yopishtirmaydigan yo'llar
Yo'l hech qachon oilaga pul tushirmasligi va o'quvchini boshqalar oldida 'men kambag'alman' deyishga majbur qilmasligi kerak. Imkoniyat haqidagi ma'lumotni yopiq belgi bo'lagida yig'ing, so'ng hammaga bir xil yo'llarni taklif qiling va o'quvchilar tanlasin. Bir tomonlama Telegram kanali, maktab Wi-Fi'sida saqlanib Bluetooth orqali uzatiladigan audio, birinchi darsdan oldin o'n daqiqalik vaqt va bosma sahifani yuritish siz uchun oson.
Boshqa mamlakatlar tajribasi efir yo'llarining chegaralarini ko'rsatadi: bitta uy qurilmasi ko'pincha turli sinfdagi aka-ukalar o'rtasida bo'lishiladi va oilalarni haftalar davomida jalb qilib turish qiyin. Shuning uchun kirishlarni qisqa va vaqt bo'yicha moslashuvchan qiling va tayanishdan oldin hududingizda aslida nima efirga uzatilishini tekshiring.
Sinfdan misollar
Dilnozaning uch yo'li
Vaziyat. Dilnozaning Samarqand viloyatidagi maktabida 35 oilaning faqat 6 tasida barqaror internet bor. U har juma kuni juftliklar uchun 18 ta sahifa chop etadi, sinf Telegram kanaliga 3 daqiqalik audio joylaydi va dushanba kuni birinchi darsdan oldin kutubxonani 10 daqiqaga ochadi. Barcha o'quvchilar dushanba kuni bir xil olib keladigan savolni olib keladi.
Xulosa. Bitta kirishni bosma, audio va maktab vaqtida taklif qilish har bir o'quvchiga bir xil topshiriqni bajarish imkonini beradi.
Jasur va televizor savoli
Vaziyat. Jasur Buxoroda 7-sinfda tarixdan dars beradi. Televizorni yo'l sifatida ishlatishdan oldin hududida bobi o'tiladigan haftalarda 7-sinf tarixi bo'yicha darslar efirga uzatilishini tekshiradi. Uzatilmaydi, shuning uchun bosma sahifa va audioni saqlaydi. Televizorni faqat to'g'ri mavzudagi dars jadvalda haqiqatan bo'lganda qo'shishga qaror qiladi.
Xulosa. Tayanishdan oldin nima mavjudligini tekshiring; bosma sahifa doim himoya vositasi.
Malikaning imkoniyat bo'lagi
Vaziyat. Malika Toshkentda har bir 6-sinf o'quvchisidan qog'oz bo'lagida to'rtta katakni belgilashni so'raydi: qurilma, internet, kechki vaqt, tinch joy. Sinfga ismlar o'qilmasligini aytadi. Hisob 9 o'quvchida barqaror internet, 7 tasida umumiy telefon, 8 tasida faqat televizor va bosma borligini ko'rsatadi. U har bir guruh uchun yo'llarni rejalaydi.
Xulosa. Yopiq imkoniyat tekshiruvi hech bir o'quvchiga yorliq yopishtirmasdan taxminlarni rejaga aylantiradi.
Keng tarqalgan xatolar
- Bitta video havola yuborib, yo'q o'quvchilarni 'tayyorlanmagan' deb hisoblash.
- O'quvchilardan sinf oldida telefon yoki internet yo'qligini ovoz chiqarib aytishni so'rash.
- Oilalarga pul tushiradigan yo'ldan, masalan internet paketi sotib olishdan foydalanish.
- Televizor yoki radio jadvaliga sinfingiz va mavzungizni qamrab olishini tekshirmay tayanish.
Bir xil material, uch yo'l
- To'plamdagi NAMUNA sinf imkoniyat hisobini o'qing: 6-sinfdagi 34 o'quvchi, beshta vaziyat va Samarqanddagi Ipak yo'li haqida namunaviy kirish matni.
- Juftlikda (15 daq.): beshta guruhning har biri uchun bitta (yoki ikkita) yo'lni tanlang va yo'l rejasini to'ldiring. Hech bir yo'l oilaga pul tushirmasligini tekshiring.
- Juftlikda (10 daq.): namunaviy matnni bir sahifalik bosma oldindan o'qish matniga aylantiring: taxminan 120 so'zga qisqartiring, sinab ko'rish katagi va olib keladigan savol qo'shing.
- Guruhda (10 daq.): boshqa juftlik bilan almashing. So'rang: telefoni ham, televizori ham yo'q o'quvchi telefonli o'quvchi bilan bir xil ishni bajara oladimi? Har tomonga bittadan izoh.
- Yakka (5 daq.): to'plamdagi sinfda bajariladigan topshiriqni yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qaysi guruhga yetish eng qiyin bo'ldi va qaysi yo'lni tanladingiz?
- O'z sinfingiz haqida bu faktlarni hech bir oilani xijolat qilmasdan qanday bilib olasiz?
- Bir sahifaga sig'dirish uchun matndan nimani olib tashladingiz va nimani qoldirdingiz?
Fikr yuriting
- Faqat video havola yuborsangiz, qaysi o'quvchilaringiz chetda qoladi?
- Maktabingizda 10 daqiqalik dars oldi vaqti qayerda bo'lishi mumkin?
- Har hafta har juftlik uchun bir sahifani nusxalashda kim yordam bera oladi?
Ertaga sinab ko'ring
- Sinfingizda to'rt belgili yopiq imkoniyat bo'lagini o'tkazing va javoblarni guruhlarga sanang.
- Keyingi kirishingizni bir sahifalik bosma oldindan o'qish matniga aylantiring va har juftlik uchun nusxa ko'chiring.
- Bitta qo'shimcha yo'lni (3 daqiqalik audio yoki 10 daqiqalik maktab vaqti) taklif qiling va o'quvchilar qaysi yo'llarni ishlatganini hisoblang.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Sinf topshirig'ini bir xil qoldiring va kirishga bir nechta yo'l taklif qiling: bosma, audio yoki televizor va maktab vaqti. Oilaga pul tushiradigan yo'l yaratmang.