NITECNizomiy Innovative Teaching Excellence Center
Dastur / 11.3 Ilg'or pedagogik dizayn
Boshqa kursga o'tish ▾
5.1 O'quvchilar qanday o'rganishini tushunish5.2 Dars rejalashtirish asoslari5.3 Sinfni boshqarish5.4 O'quvchilarni jalb qilish5.5 Baholash asoslari5.6 Farqlangan ta'lim5.7 O'quvchilar va ota-onalar bilan muloqot5.8 Raqamli ta'lim asoslari5.9 O'qituvchilar uchun AI savodxonligi5.10 Refleksiv o'qitish amaliyoti6.1 Ko'p tilli sinflar: o'zbek, rus va ingliz tillarida o'qitish6.2 Katta sinflarda samarali o'qitish6.3 Boshlang'ich savodxonlik va sonshunoslik asoslari6.4 Sinf texnologiyalari asoslari6.5 Ko'p madaniyatli jamoada ota-onalar bilan ishlash6.6 Yangi o'qituvchilar uchun farovonlik va stressni boshqarish8.1 Ilg'or baholash va fikr-mulohaza8.2 O'quv tahlili8.3 Tadqiqotga asoslangan ta'lim8.4 Loyihaga asoslangan ta'lim8.5 Tanqidiy fikrlash8.6 Farqlash va inklyuziya8.7 AI yordamida o'qitish8.8 O'quv dasturini loyihalash8.9 O'quvchilar motivatsiyasi8.10 Amaliy tadqiqot9.1 Tadqiqot orqali STEM o'qitish9.2 San'at va ijodkorlikni integratsiya qilish9.3 Ekologik va barqarorlik ta'limi9.4 Aralash va "teskari sinf" dizayni9.5 Ko'p tilli o'quvchilarni qo'llab-quvvatlash9.6 O'yinlashtirish va o'yinga asoslangan ta'lim11.1 O'quv jarayoni bo'yicha kouching11.2 Yangi o'qituvchilarga mentorlik11.3 Ilg'or pedagogik dizayn11.4 Dalillarga asoslangan o'qitish11.5 Sinf tadqiqoti11.6 Yaxshilash uchun o'quv tahlili11.7 Ta'limda AI innovatsiyasi11.8 Kasbiy ta'limni loyihalash11.9 Hamkasblar kuzatuvi11.10 Sinfdagi innovatsiyaga rahbarlik qilish12.1 O'quv aylanalari orqali hamkasblarga kouching12.2 Ma'lumotlarga asoslangan maktabni rivojlantirish12.3 Milliy/xalqaro andozalar uchun baholashni loyihalash12.4 Kasbiy ta'lim hamjamiyatiga rahbarlik qilish12.5 Keng ko'lamli shaxsiylashtirilgan ta'lim uchun AI vositalari12.6 Maxsus ta'lim ehtiyojlari va inklyuziv pedagogika14.1 Ta'limda yetakchilik14.2 O'quv jarayonida yetakchilik14.3 O'qituvchilarni rivojlantirish tizimlari14.4 Maktabni rivojlantirish14.5 Ta'lim innovatsiyasiga rahbarlik qilish14.6 AI dan strategik foydalanish14.7 Ta'lim tadqiqoti va siyosati14.8 Kouching va mentorlik tizimlari14.9 Kasbiy ta'lim hamjamiyatlari14.10 Ta'limda o'zgarishlarni boshqarish15.1 Ta'lim siyosati va tizimli fikrlash15.2 O'qituvchilarni tayyorlash o'quv dasturini yaratish15.3 Grant yozish va maktab innovatsiyasini resurslar bilan ta'minlash15.4 Xalqaro andozalar: AITSL, NIE va PISA tizimlari15.5 Maktablarda AI boshqaruvi va etikasi15.6 Innovatsiyani maktablar tarmog'i bo'ylab kengaytirishDastur (64) →

Dars 1. Xotiraga yordam beradigan ketma-ketliklar

Maqsad. Ikki-to'rt haftalik ketma-ketlikni asosiy g'oyalar eslab chiqarilishi, tanaffusdan keyin qaytarilishi, aralash mashq qilinishi va yechilgan namunalar orqali kiritilishi uchun qayta loyihalash.

Nega bu muhim

Ko'pchiligimizga yaxshi dars o'quvchilar mashqlarni to'g'ri bajarishi bilan tugaydi, deb o'rgatilgan. Biroq payshanba kungi mashqlar noyabrda o'quvchilar nimani eslab qolishi haqida kam narsa aytadi. Bu dars faqat darsni emas, mavzu atrofidagi haftalarni shunday loyihalashni ko'rsatadiki, muhim g'oyalar xotiradan chiqarilsin, tanaffusdan keyin qaytsin va aralash holda qo'llansin. O'zgarishlar kichik va asosan siz qilayotgan narsani almashtiradi, ammo o'quvchilar xotirasida nima qolishini o'zgartiradi.

Asosiy g'oyalar

Uzoq saqlanadigan narsa uchun loyihalang

  • O'quvchilar dars oxirida ishonchli ko'rinib, ikki haftada ko'pini unutishi mumkin. Loyihalangan ketma-ketlik unutishdan hayratlanmasdan, uni oldindan hisobga oladi (5.1 O'quvchilar qanday o'rganishini tushunish kursiga qarang).
  • Silliq tuyuladigan usullar, masalan qayta o'qish yoki ketma-ket o'nta bir xil masala, o'quvchilarga ham, o'qituvchilarga ham taraqqiyot haqida yolg'on taassurot berishi mumkin.
  • Haftalar darajasida loyihalang, alohida darslar darajasida emas: har bir asosiy g'oya qachon qaytishini uni birinchi marta o'tishdan oldin hal qiling.

Eslab chiqarish va oraliq takrorlash

  • Eslab chiqarish o'quvchilar g'oyani daftarsiz xotiradan olishini bildiradi: dars boshida uch-beshta savol. Eslashga sarflangan kuch javobni qayta ko'rishdan ko'ra xotirani ko'proq mustahkamlaydi.
  • Oraliq takrorlash g'oyaga hammasini bir blokda takrorlash o'rniga kunlar, so'ng haftalar tanaffusidan keyin qaytishni bildiradi. Qaytishlar orasidagi biroz unutish foydali qiyinchilik, muvaffaqiyatsizlik emas.
  • Eslab chiqarishni past xavfli qiling va undan keyin fikr bildiring: o'quvchilar javoblarini o'zlari tekshirib, xatolarini tuzatadi. Baho va reyting mashqni imtihonga aylantirib, xavotirni oshiradi.

Aralash mashq

  • Blokli mashqda bir turdagi o'nta masala beriladi, shuning uchun o'quvchilar o'ylamasdan bir usuldan foydalanadi. Aralash mashqda turlar aralashtiriladi, shuning uchun o'quvchilar avval qaysi usul mos kelishini hal qilishi kerak.
  • Yangi g'oyani o'quvchilar to'g'ri bajara olishi uchun qisqa blokli to'plam bilan boshlang. G'oya mustahkamlangach, eski mavzularni ham o'z ichiga olgan aralash to'plamlarga o'ting.
  • Aralash mashq qiyinroq tuyuladi va o'quvchilar uni yoqtirmasligini aytishi mumkin. Sababini tushuntiring va uni bugungi silliqligiga qarab emas, keyingi natijalarga qarab baholang.

Yechilgan namunalar va asta-sekin kamaytirish

  • Yangi usul uchun yangi boshlovchilar yolg'iz yechishdan oldin har bir qadami tushuntirilgan to'liq yechimni o'rganishdan yaxshi o'rganadi. Usulni o'zi izlash ishchi xotirani ortiqcha yuklaydi.
  • So'ng yordamni kamaytiring: to'liq namuna, so'ng oxirgi qadami yo'q namuna, so'ng ikki qadami yo'q namuna, so'ng to'liq masala. O'quvchilardan har bir qadam nima ekanini emas, nega bajarilishini tushuntirishni so'rang.
  • Yechilgan namunalar yangi material uchun mos. O'quvchilar ravon bo'lgach, kamroq namuna va ko'proq masala yaxshiroq ishlaydi (3-darsga qarang).

Yechilgan namunani kamaytirish

1To'liq namunaHar bir qadam tushuntirilgan
2Oxirgi qadam yo'qO'quvchilar tugatadi
3Ikki qadam yo'qO'quvchilar ko'proq to'ldiradi
4To'liq masalaO'quvchilar yakka yechadi
O'quvchilar qodir bo'lgani sayin yordam bir qadamdan olib tashlanadi.

Nega silliq mashq bizni aldashi mumkin

O'quvchilar o'nta bir xil mashqni bajarganda deyarli hammasini to'g'ri yechadi, o'quvchi ham, o'qituvchi ham taraqqiyotni his qiladi. Lekin o'quvchi faqat oxirgi namunani ko'chirayotgan bo'lishi mumkin. Mashq paytidagi ravonlik hissi bir oydan keyin usulni eslash va tanlash qobiliyati bilan bir xil emas. Psixologlar Robert va Elizabet Bjork qiyinroq tuyuladigan, ammo uzoq muddatli o'rganishga yordam beradigan sharoitlarni 'foydali qiyinchiliklar' deb ataydi.

Shu sababli bu dizayn ketma-ketlikni tanaffusdan keyin, aralash to'plamda, daftarsiz o'quvchilar nima qila olishiga qarab baholashni so'raydi. Bugungi aniqlikning biroz pasayishi, agar keyingi natijalar yaxshiroq bo'lsa, yaxshi belgi bo'lishi mumkin. Da'voni ko'r-ko'rona ishonmay, o'z sinfingizda sinab ko'ring.

Rejalashtirilgan qaytishli ikki haftalik ketma-ketlik

Keyingi ikki haftaning asosiy g'oyalarini kartaga yozing. Har birining yoniga uchta ko'rinishni rejalang: birinchi o'tish, ikki-uch kundan keyin daftarsiz boshlang'ich va undan bir-ikki hafta keyin qisqa qaytish, masalan keyingi dars boshlang'ichida yoki juma kuni aralash to'plamda. Siz dars qo'shmayapsiz; takroriy mashqdan 3-5 daqiqani eslab chiqarishga ko'chiryapsiz.

Fikr-mulohaza zanjirini qisqa saqlang. Boshlang'ichdan keyin to'g'ri javoblarni ko'rsating va o'quvchilar o'zlari tuzatsin. Har bir savolni nechta o'quvchi xato qilganini sanang, chunki ko'pchilik xato qilgan savollar nimani qayta o'tish va nimani birinchi qaytarishni aytadi.

Sinfdan misollar

Uch savollik boshlang'ich

Vaziyat. Aziz Farg'onada 8-sinfda fizika o'qitadi. Yangi mavzudan boshlash o'rniga doskaga o'tgan haftadagi zichlik darsi bo'yicha uchta savol yozadi va kitobsiz to'rt daqiqa beradi. O'quvchilar javoblarini o'zlari tekshiradi, u esa to'g'ri javoblarni o'qiydi. 34 kishidan 18 tasi 2-savolni xato qilganini yozib oladi va davom etishdan oldin uni ikki daqiqa qayta tushuntiradi.

Xulosa. Tezkor fikrli eslab chiqarish o'qituvchiga qayta o'tish hali arzon bo'lgan paytda nimani qayta o'tishni ko'rsatadi.

Juma kungi aralash to'plam

Vaziyat. Malika Buxoroda 4-sinfda ona tilidan dars beradi. Hafta davomida o'quvchilar har kuni bitta imlo qoidasini bloklarda mashq qiladi. Juma kuni u to'rtala qoidani aralashtirgan sakkizta so'z beradi va yozishdan oldin har bir so'z yoniga qoida raqamini yozishni so'raydi. O'quvchilar bu hafta ishidan qiyinroq deydi, u esa buning nega foydali ekanini tushuntiradi.

Xulosa. Aralash mashq o'quvchilarni qoidani tanlashga majbur qiladi, erkin yozishda aynan shu ko'nikma kerak.

Miqdorning ulushini topishni kamaytirish

Vaziyat. Dilnoza Samarqandda 6-sinfda 'miqdorning ulushi' mavzusini o'tadi. U har bir qadami tushuntirilgan bitta to'liq yechilgan namunani, so'ng oxirgi qadami bo'sh bittasini, so'ng ikki qadami bo'sh bittasini ko'rsatadi va shundan keyingina to'liq masala beradi. O'quvchilar har bir qadam nega bajarilishini ovoz chiqarib aytadi. Zaifroq o'quvchilar yarim tugallangan variantni oladi, hech kim yigirmata bir xil masalani olmaydi.

Xulosa. Kamaytiriladigan yechilgan namunalar yangi boshlovchilar yukini kamaytiradi va baribir mustaqil yechish bilan tugaydi.

Keng tarqalgan xatolar

  • Har bir boshlang'ichni baholanadigan viktorinaga aylantirish; bu xavotirni oshiradi va o'quvchilar bilmaganini yashiradi.
  • O'quvchilar urinib ko'rmasdan oldin javobni aytish; bu xotirani mustahkamlaydigan kuchni yo'qqa chiqaradi.
  • Yangi g'oya mustahkamlanmasdan oldin masala turlarini aralashtirish; o'quvchilar faqat taxmin qiladi.
  • Allaqachon ravon o'quvchilar uchun yechilgan namunalarni saqlab qolish; bu ularni sekinlashtiradi.
Amaliy topshiriq · ~60 daq.

Blokni qayta ketma-ketlashtiring

  1. Amaliyot to'plamini oching: perimetr va yuzga bag'ishlangan 5-sinf matematikasining 8 darslik NAMUNA bloki, mashq va test bilan. Uchtalikda o'qing (5 daq.).
  2. Uchtalikda (15 daq.): qo'llanma sahifasidagi beshta harakat yordamida blokda nima yo'qligini belgilang. Qo'shimcha dars vaqti eng kam bo'lib, eng katta ta'sir beradigan uchta o'zgarishni kelishing.
  3. Uchtalikda (15 daq.): qayta loyihalang. Uchta asosiy g'oya uchun oraliq takrorlash rejasini to'ldiring, 3-dars uchun daftarsiz uchta boshlang'ich savol yozing va murakkab shakllar uchun to'rt bosqichli kamaytirish zinapoyasini chizing.
  4. Ikkinchi faoliyat, juftlikda (10 daq.): o'zingizning haqiqiy ikki haftalik rejangizni oling va qo'llanmadan BITTA harakatni qo'llang. Aniq boshlang'ich savollar yoki oraliq qaytishni yozing.
  5. Guruhda (10 daq.): solishtiring. Vaqtni qayerdan topdingiz? Joy ochish uchun nimani olib tashlaganingiz yoki qisqartirganingizni kelishing (masalan, takrorlanuvchi mashqlarning bir qismini).
  6. Yakka (5 daq.): to'plamdagi maktabdagi topshiriqni yozing.

Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.

Muhokama uchun savollar

  • Qaysi harakat eng kam dars vaqti evaziga eng ko'p foyda berdi? Nega?
  • Joy ochish uchun nimani olib tashladingiz va bu tanlovdan mamnunmisiz?
  • Aralash yoki eslab chiqarish mashqi nega qiyinroq tuyulishini o'quvchilar yoki ota-onalarga qanday tushuntirasiz?

Fikr yuriting

  • Oxirgi bobingizda qaysi g'oya bir marta o'tilib, hech qachon qaytarilmadi?
  • Darsligingizdagi qaysi mashq to'plamlari blokli? Qaysilarini aralashtirish mumkin?
  • Sinf vaqtini eslab chiqarishga sarflash sizni nimadan xavotirga soladi?

Ertaga sinab ko'ring

  • Keyingi uchta darsingizni oldingi dars bo'yicha 3 savollik daftarsiz boshlang'ich bilan boshlang va har bir savolni nechta o'quvchi xato qilganini yozing.
  • Shu haftaning bitta asosiy g'oyasini tanlang va u ikki haftadan va olti haftadan keyin qachon qaytishini yozing.
  • Blokli mashq to'plamining ikkinchi yarmini oldingi mavzuni o'z ichiga olgan aralash to'plam bilan almashtiring.

Qo'shimcha o'qish va havolalar

Cognitive science approaches in the classroomEducation Endowment Foundation (EEF) · tashqi havolaEslab chiqarish, oraliq takrorlash, aralash mashq, yechilgan namunalar va boshqa kognitiv fan yondashuvlari bo'yicha dalillar sharhi; avval qisqacha mazmunni o'qing.Downloadable MaterialsThe Learning Scientists · tashqi havolaOraliq takrorlash, eslab chiqarish va aralash mashq kabi oltita strategiya bo'yicha bepul plakat va slaydlar; ularni chop etib, o'qituvchilar xonasida ishlatish mumkin.The Shuffling of Mathematics Practice Problems Boosts LearningRohrer and Taylor, University of South Florida · tashqi havolaMatematik masalalarni oraliqda va aralash berish bo'yicha ikkita tajribaning qisqa annotatsiyasi; matematika o'qituvchisi uchun foydali.Improving Students' Learning With Effective Learning TechniquesPsychological Science in the Public Interest (Dunlosky and colleagues) · tashqi havolaO'nta o'qish usulini baholaydigan mashhur sharh; annotatsiyani hamda sinov testi va taqsimlangan mashq bo'limini o'qing.
Asosiy xulosa

Har bir g'oya qachon qaytishini rejalang, o'quvchilar qayta o'qishdan oldin eslashini ta'minlang, mustahkamlangach aralashtiring va masaladan oldin yechilgan namunani ko'rsating.

← Kursga qaytishKeyingi dars →