Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 2. Manfaatdor tomonlar, yetakchi jamoa va aloqa rejasi
Maqsad. O'zgarishga duch keladigan odamlarni xaritalash, tinglash suhbatlarini o'tkazish, qaror huquqlari aniq yetakchi jamoa tuzish va bitta asosiy xabarli to'rt haftalik aloqa rejasini yozish.
O'zgarish siz tushuntirib bo'lmasdan ancha oldin baholanadi. Odamlar uning o'zlari uchun nimani anglatishini birinchi mish-mishdan, kim aytganidan va fikri so'ralgan-so'ralmaganidan aniqlaydi. Bu mashg'ulot dastlabki haftalarni rejalashga yordam beradi: kimga nima kerak, kim aytishi kerak va javobni qanday eshitish. Shuningdek, nega ota-onalar qo'mitasi, kotib va o'quvchilar xaritangizda bo'lishi kerakligini hamda yomon yoki noaniq xabarni bezaksiz qanday aytishni ko'rasiz.
Asosiy g'oyalar
O'zgarishdan ta'sirlanadigan odamlarni xaritalang
- Manfaatdor tomon yutadigan, yo'qotadigan, o'z ishini o'zgartirishi kerak bo'lgan yoki o'zgarishga yordam bera oladigan yoki to'sqinlik qila oladigan har bir kishi. Faqat guruh bilan emas, ism yoki rol bilan sanang. Rahbarlar unutadigan odamlarni kiriting: blanka chop etadigan farrosh yoki kotib, avtobus haydovchisi, ota-onalar qo'mitasi, tuman metodisti, yangi o'qituvchilar, nafaqaga yaqin o'qituvchilar va o'quvchilarning o'zi.
- Kuch-qiziqish setkasi (ko'pincha Mendelov matritsasi deyiladi) har bir kishini natijaga kuchi va qiziqishi bo'yicha joylashtiradi: yuqori kuch va yuqori qiziqish yaqin ishlash; yuqori kuch, past qiziqish qoniqtirib turish; past kuch, yuqori qiziqish xabardor qilish; ikkalasi past kuzatib borish. Uchinchi savol qo'shing: ularning kundalik ishi qanchalik o'zgaradi? Kuchi kam, ammo ta'siri katta odamga ham vaqt kerak.
- Qiziqish va kuch vaqt o'tishi bilan o'zgaradi, kichik guruhlar birlashsa kuch oladi. Xaritani har oy qayta ko'ring. Uni yopiq saqlang: bu fikrlash vositasi, do'st va dushmanlar ro'yxati emas. Boshqalar ko'rishi mumkin bo'lgan qog'ozga nomi aytilgan hamkasb haqida 'to'siq' kabi yorliq yozmang.
E'londan oldin tinglang
- Turli guruhlardan, shu jumladan shubhalanuvchilar va eng ko'p ta'sirlanadiganlardan olti-sakkiz kishi bilan qisqa yakka suhbatlar (10-15 daqiqa) o'tkazing. Uchta savol bering: Hozir nima yaxshi ishlaydi va uni yo'qotmasligimiz kerak? Bu sizni nimadan xavotirga soladi? Nima sizga osonlik tug'diradi?
- Vazifangiz tinglash, himoya qilish emas. Yozuvlarni ism bilan emas, mavzu bo'yicha oling va aytilganlarni sir saqlashga va'da bering. Bahslashmang va bera olmaydigan narsani va'da qilmang. 'Rahmat, bu men o'tkazib yuborgan narsani ko'rishimga yordam beradi' kabi gap eshikni ochiq qoldiradi.
- Natijani qaytaring: 'Siz X dedingiz; biz Y ni o'zgartirdik; Z ni o'zgartira olmadik va sababi mana bu.' Bu tinglashni ishonchga aylantiradi. Tinglash xavflarni ham erta topadi: rejaning ko'pchilik qarshi bo'lgan qismi bo'lsa, uni boshlashdan oldin tuzating yoki kechiktiring, keyin emas.
Yetakchi jamoa, bir kishilik tomosha emas
- Rasmiy vakolat, hamkasblar oldida obro', fan yoki texnik bilim va adolatli shubhalanuvchi ovozga ega besh-yetti kishilik jamoa tuzing. Direktor o'rinbosari bo'lmagan kamida ikki sinf o'qituvchisini kiriting. Faqat direktorning eng yaqin ittifoqchilaridan iborat jamoa o'qituvchilar xonasi ko'rgan narsani ko'ra olmaydi.
- Har bir kishiga rol bering: homiy (qo'llab-quvvatlashni ko'rsatadigan va to'siqlarni olib tashlaydigan direktor), yetakchi (ishni haftama-hafta olib boradi), o'qituvchi ovozlari, tanqidiy do'st ('nimani o'tkazib yubordik?' deb so'raydi) va aloqachi. Vaqtni kelishing: olti hafta davomida haftasiga taxminan 30 daqiqa, boshqa narsadan olinadi.
- Qaror huquqlarini uch qatorda yozing: jamoa nimani hal qiladi, direktor jamoani eshitgach nimani hal qiladi va xodimlar faqat nimadan xabardor qilinadi. Noaniq qaror huquqlari xafagarchilikning jimgina sababi: odamlar maslahat so'ralganini, keyin esa e'tiborga olinmaganini his qiladi.
Bitta xabar, ko'p yo'l: aloqa rejasi
- Asosiy xabarni uch gapda yozing: nima va nega o'zgaradi, nima o'zgarishsiz qoladi va keyin nima bo'ladi, sanalar bilan. Har bir kanal va har bir xabarchi bir xil asosdan foydalanadi. So'ng auditoriya bo'yicha rejalang: nimani bilishi va his qilishi kerak, kanal, xabarchi, vaqt va qanday javob qaytara olishi.
- Kanalni og'irlikka moslang. Katta yoki hissiy xabar avval yuzma-yuz aytiladi (xodimlar yig'ilishi, kichik guruh), so'ng bir sahifada yozma tasdiqlanadi. Telegram guruhlari sanalar va eslatmalar uchun yaxshi, tashvishli o'zgarishni e'lon qilish yoki bahslashish uchun emas. Odamlar ishonadigan xabarchilarni tanlang: hurmatli o'qituvchi xabarni ko'pincha o'rinbosardan yaxshiroq yetkazadi.
- Takrorlang. Odamlar o'zgarishni bitta e'londan qabul qilmaydi; bir xil asosiy xabarni haftalar davomida turli shaklda bir necha marta rejalang. Nima hal qilingan, nima hali ochiq va qachon hal bo'lishini ayting. Savol-javoblarning bir sahifalik varaqasini yuriting va har bir savolga kelishilgan muddatda (masalan, uch ish kunida) javob bering. Sukut mish-mish tug'diradi.
Qaysi xabar uchun qaysi kanal
Yuzma-yuz
Katta yoki tashvishli xabar
- Xodimlar yig'ilishi
- Kichik guruhlar
- Savollar uchun vaqt
Bir sahifa
Saqlanadigan tafsilotlar
- O'zgarish asosi
- Savol-javoblar
- Sanalar va mas'ullar
Telegram guruhi
Eslatmalar va logistika
- Sanalar
- Xona o'zgarishlari
- Bahslar uchun emas
O'qituvchilar xonasidan tashqari: o'quvchilar, ota-onalar va mahalla
Maktab o'zgarishlarining ko'pi oilalarga avval bolaning kunidagi o'zgarish sifatida yetib boradi: kechroq tugash, yangi turdagi uy vazifasi, boshqacha baho. Ota-onalar mazmunga emas, kutilmaganlikka ko'proq javob beradi. Uyga qisqa xat, savol berish joyi va boshlanishdan oldin ota-onalar qo'mitasidan eshitish imkoniyati kutilmaganlikning ko'pini kam xarajat bilan olib tashlaydi.
O'quvchilar eng ko'p ta'sirlanadigan va eng ko'p e'tibordan chetda qoladigan manfaatdorlar. Ikki-uch sinfda besh daqiqalik muhokama ('ishingizga izoh yozilsa, sizga nima yordam beradi?') sizga haqiqiy axborot beradi va katta o'quvchilarga o'zgarish ular bilan birga qilinayotganini ko'rsatadi. Oddiy qiling, shikoyat emas, g'oya so'rang va aytganlari bilan nima qilganingizni ularga ayting.
Yomon yoki noaniq xabarni aytish
Javobni hali bilmasangiz, uchta narsani ayting: nima hal qilingan, nima hali hal qilinmagan va qachon bilasiz. 'Boshlanish sanasi qat'iy; izoh shakli hali yo'q; sinov o'qituvchilari yig'ilgach 20 oktabrgacha aytaman.' Odamlar noaniqlikni sukutdan yaxshiroq ko'tarar va va'da qilingan sana yangiliksiz o'tsa, eslab qoladi.
Bezakdan saqlaning. Odamlarning kechqurunlarini oladigan o'zgarish uchun 'hayajonli imkoniyat' kabi so'zlar hurmatsizlik sifatida eshitiladi. Xarajatni ochiq ayting ('bu ikki chorak davomida haftasiga taxminan 20 daqiqa qo'shadi') va nega arzishini o'ylayotganingizni ayting. Qaror sizdan yuqorida qabul qilingan bo'lsa, shuni ayting va uni o'zingiznikidek yoki muhokamaga ochiqdek ko'rsatmang.
Sinfdan misollar
Toshkentda tinglash raundi
Vaziyat. Yangi dars jadvalini boshlashdan oldin Toshkentdagi direktor o'rinbosari Dilnoza bir hafta davomida sakkizta 12 daqiqalik suhbat o'tkazadi: ikki sinf o'qituvchisi, metodist, kotib, kutubxonachi, nafaqaga yaqin o'qituvchi, ota-onalar qo'mitasi raisi va avtobus haydovchisi. U faqat uchta savol beradi. Haydovchi avtobuslar u bilmagan qat'iy vaqtlarda jo'nashini aytadi. U bitta dars tugash vaqtini o'n daqiqaga o'zgartiradi va o'zgarishni keyingi xabarnomada kimning g'oyasi ekanini aytib yozadi.
Xulosa. Qisqa tinglash raundi hech bir reja taxmin qila olmaydigan faktni topadi.
Buxoroda o'qituvchi ovozisiz jamoa
Vaziyat. Buxorodagi maktab direktori yangi baholash siyosati uchun o'zi, ikki o'rinbosar va ikki metodistdan iborat yetakchi jamoa tuzadi. Birinchi xodimlar yig'ilishida 6-sinf o'qituvchisi: 'Bu jamoada sinfdan kim bor?' deb so'raydi. Hech kim. Direktor ikki sinf o'qituvchisini, ulardan birini mashhur shubhalanuvchini, qo'shadi va jamoaning qaror huquqlarini bir sahifada ulashadi. Uch hafta ichida jamoa o'qituvchilar maslahati bilan izoh shaklini ikki marta o'zgartiradi.
Xulosa. Yetakchi jamoa ishni bajaradigan odamlarni qo'shganda obro' oladi.
Andijonda savollar varaqasi
Vaziyat. Andijonda metodist yangi siyosatning birinchi oyida har juma bir sahifalik savollar varaqasini chop etadi. O'qituvchilarning haftadagi beshta haqiqiy savoli oddiy javoblar bilan keltiriladi, masalan 'Har bir o'quvchiga izoh yozamanmi?' 'Yo'q: haftasiga har sinfda bitta topshiriqqa.' O'qituvchilar qutiga karta tashlashi mumkin. Metodist javob bera olmagan ikki savol 'chorshanbagacha javob' deb belgilanadi va chorshanba kuni javob beriladi.
Xulosa. Har bir savolga aytilgan kunda javob berish sukut va mish-mishni ishonchga aylantiradi.
Keng tarqalgan xatolar
- Xaritaga va yetakchi jamoaga faqat tarafdorlarni qo'yish, shunda haqiqiy e'tirozlar boshlanishdan keyin keladi.
- Juma kechqurun Telegram guruhida e'lon qilib, buni aloqa deb atash.
- Fikr so'rab, keyin hech narsa eshitilganini ko'rsatmaslik.
- Manfaatdorlar xaritasini boshqalar o'qiy oladigan joyda qoldirish yoki nomi aytilgan odamni to'siq deb belgilash.
Xaritalang, tinglang, jamoani quring va xabarni rejalang
- Juftlikda (15 daq.): Amaliyot to'plamini oching. A jadvalda 5-9-sinflarda yangi baholash siyosatining o'nikkita namunaviy manfaatdori sanalgan. Kuch, qiziqish va ta'sirni 1 dan 3 gacha baholang, so'ng har birini B jadvaldagi setkaga joylang. Joylashuvi sizni eng ko'p hayron qoldirgan uchtasini tanlang.
- Uchlikda, 5 daqiqalik uch raund (15 daq.): C jadval bilan tinglash rolli o'yini. Biri olib boradi, biri hamkasb (rol kartasini o'qing), biri kuzatadi. Kuzatuvchilar rahbar necha marta so'ragani, xulosa qilgani yoki himoya qilganini sanaydi. Har raundda rollarni almashtiring.
- Uchlikda (10 daq.): D jadvalda yetakchi jamoa uchun o'nta nomzod keltirilgan. Oltitasini tanlang, har birining rolini ayting va uch qatorli qaror huquqlarini yozing. Kimni qoldirib ketganingiz va sababini ayta olishga tayyor bo'ling.
- B qism, yakka (25 daq.): maktabingizdagi haqiqiy o'zgarish uchun E jadvaldagi auditoriyalarni tanlang va uch gapli asosiy xabarni yozing. Birinchi to'rt hafta rejasini to'ldiring: auditoriya, nima kerak, kanal, xabarchi, hafta, qanday javob qaytaradi. Bitta yuzma-yuz qadamni va aytishni to'xtatadigan bitta narsani kiriting.
- Juftlikda (15 daq.): asosiy xabaringizdan xodimlar yig'ilishidagidek ikki daqiqalik og'zaki axborot bering. Sherigingiz charchagan shubhali o'qituvchi va qayd qiladi: Nima o'zgarishini, nega, nima qolishini, keyin nima bo'lishini eshitdimmi? Qaysi so'z bosimdek eshitildi? Rollarni almashtiring.
- Yakka (5 daq.): to'plamdagi rahbarlik topshirig'ini yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qaysi manfaatdorni sherigingizdan boshqacha joyladingiz va u haqida nimani bilmasdingiz?
- Tinglash rolli o'yinida kuzatuvchi rahbar sezmagan nimani ko'rdi?
- Rejangizning qaysi qismi Telegramga tayanadi va bu uning uchun to'g'ri kanalmi?
Fikr yuriting
- O'zgarishingizdan kim ta'sirlanadi, lekin hech qachon so'ralmagan?
- Oxirgi marta tinglash suhbatida eshitganingiz tufayli rejangizni qachon o'zgartirgansiz?
- Yetakchi jamoangiz reja noto'g'ri ketayotganini sizga aytarmidi?
Ertaga sinab ko'ring
- Shu hafta uchta turli guruhdan odamlar bilan faqat uchta savol bilan uchta 10 daqiqalik tinglash suhbatini o'tkazing.
- Uch gapli asosiy xabaringizni yozing va jamoangizda bo'lmagan odamga o'qib bering; undan qaytarib aytishni so'rang.
- Keyingi o'zgarishingiz uchun juma kunlik bir sahifalik savollar varaqasini boshlang va javob kunini va'da qiling.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Kimga ta'sir qilishini biling, avval tinglang, ishni haqiqiy jamoa bilan bo'lishing va bitta asosiy xabarni ko'p marta ayting.