Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 5. O'quv dasturining amalga oshirilishini o'qish va vaqt hamda ishonchni himoya qilish
Maqsad. Yozma o'quv dasturi qanday o'qitilayotgani va o'rganilayotganini ataylab tanlangan ish namunasi, o'quvchi ovozi va qisqa o'rganish sayri orqali o'qish, o'qituvchi vaqti va ishonchini himoya qilish hamda topilmalarni halol chegaralar bilan bir sahifali axborotda taqdim etish.
Faqat darslarni kuzatadigan rahbar o'qituvchining ijrosini ko'radi. O'quv dasturi boshqa joyda ham yashaydi: o'quvchilarning haftalar davomidagi daftarlarida, so'raganingizda o'quvchilar aytganlarida va bir nechta sinfda umumiy bo'lgan narsada. Bu dars uchchalasini yana bir tekshiruvga aylantirmasdan o'qishga va yuqoriga hisobot berganda bir sahifali axborotga zarur halollikka chuqurroq kiradi. Ip butun kurs bilan bir xil: o'qituvchilar vaqti va ishonchini himoya qiling va o'quvchilar aslida nima qilishidan o'rganing.
Asosiy g'oyalar
Uchta o'quv dasturi va daftar ko'rigi nimani o'qiy oladi
- Qog'ozdagi o'quv dasturi (milliy o'quv dasturi asosi va davlat darsligi), o'qituvchi o'qitadigan va o'quvchi o'rganadigan dastur bor. Ular kamdan-kam bir xil bo'ladi. Daftar ko'rigi, ya'ni ish tahlili, oxirgi ikkitasini o'quvchilar ishlari orqali vaqt davomida o'qiydi.
- Tanlanmani ataylab tanlang: bitta sinf, bitta bo'lim (bitta sahifa emas), o'zlashtirish bo'yicha tarqalgan oltita o'quvchi, ko'pincha e'tibordan chetda qoladiganlar ham. Uchta savol bering: Tartib rejaga mosmi? Ish har bir o'quvchi uchun to'g'ri darajadami? O'quvchilar olgan fikr-mulohazaga amal qiladimi?
- Nima qilmaslik kerak: belgilarni sanamang va chiroyli daftarlarni maqtamang, o'qituvchilarga baho qo'ymang, fanlarni bir xil shakl bilan solishtirmang, reyting uchun ishlatmang. TeacherToolkit ning ish tahlili haqidagi maqolasi eng foydali savol o'quvchilar fikr-mulohazaga amal qiladimi, deb hisoblaydi. Keyin o'qituvchi bilan maqsad va to'siqlar haqida gaplashing.
Haqiqiy, xavfsiz va amalga oshiriladigan o'quvchi ovozi
- O'quvchilar daftar ko'rsata olmaydigan narsalarni biladi: ular nimani kutadi, nima ularni chalg'itadi, qiyinlashganda nima qiladi. Bolalar ishtirokining Lundy modeli (Queen's University Belfast) soddaroq tekshiruv beradi: o'quvchilarga gapirish uchun Makon bering, ularning Ovozini qo'llab-quvvatlang, Tinglovchi borligiga ishonch hosil qiling va qarashlari Ta'sir qilsin.
- Amaliyot: 5-6 o'quvchidan iborat kichik guruh, 15 daqiqa, o'quvchilar qo'rqmaydigan rahbar (sinf o'qituvchisi emas), uchta ochiq savol ('O'tgan hafta nimani o'rgandingiz? Sizga nima eng ko'p yordam beradi? Qiyinlashganda nima qilasiz?'), ismsiz yozuvlar. O'quvchilar bilan gaplashish bo'yicha maktab qoidalarini tekshiring, yozuvlar nima uchun ishlatilishini ayting va o'quvchi xavfsizlik haqida biror narsa aytsa, darhol himoya qoidalariga amal qiling.
- O'quvchilardan ismli o'qituvchini baholashni hech qachon so'ramang va sinf taxmin qilinadigan tarzda javobni keltirmang. Ta'sir muhim: o'quvchilarga nima o'zgarganini qaytib aytib bering, hatto javob 'hozircha hech narsa, chunki...' bo'lsa ham.
Klasteringizdagi o'rganish sayrlari va davralar
- Harvard dagi Elizabeth City, Richard Elmore va hamkasblari tasvirlagan o'quv davralari shifoxona davralari g'oyasini oladi. Lee Teitel hikoyasi: mezbon maktab amaliyot muammosini nomlaydi, to'rt-besh kishilik jamoa beshta-oltita sinfni har birida taxminan 20 daqiqa kuzatib, faktik yozuvlar yuritadi, so'ng jamoa ko'rganini tasvirlaydi, qonuniyatlarni izlaydi, o'quvchilar nimani o'rganayotganini bashorat qiladi va asosan rahbarlar uchun keyingi ish darajasini taklif qiladi.
- Uni klasteringiz uchun kichraytiring: uchta kuzatuvchi, to'rtta sinf, har birida 10 daqiqa, maktab haqida bitta savol (masalan, 'o'quvchilar dastlabki besh daqiqada nima qiladi?'). Topilma maktab tizimi haqida, hech qachon ismli o'qituvchi haqida emas va hech bir o'qituvchi sayrdan shaxsiy fikr-mulohaza olmaydi.
- Boshqa maktablarga boradigan metodist yangi nigoh olib kelishi mumkin. Savolni mezbon direktor bilan yozma kelishing, natijani avval mezbon bilan ulashing va undan keyin nima ketishini birgalikda hal qiling.
Vaqt va ishonchni himoya qilish, so'ng axborot
- Har bir tartib uchun ish yuki sinovini o'tkazing: bu o'qituvchiga necha daqiqa turadi va o'rin ochish uchun nimani to'xtatamiz? Daftar ko'rigi o'qituvchiga tayyorgarlik uchun nol daqiqa turishi kerak. Tashrif uchun maxsus ko'rgazma yoki qo'shimcha qog'ozlar tayyorlayotgan o'qituvchilar tashrif ko'rsatmaga aylanganini aytmoqda.
- Ishonch daftarini yuriting: xodimlarga berilgan va'dalar (1-dars) va har biri bajarilgan yoki buzilgan sana. Biri buzilsa, buni ayting va ochiq tuzating. Ishonch bir kunda sarflanadi va bir yilda tiklanadi.
- Yuqoriga hisobot berganda, bir sahifa yozing: savol, nimaga qaradingiz, nimani topdingiz, nimani da'vo qila olmaysiz, nimani taklif qilasiz va bu o'qituvchi soatlarida nimaga tushadi hamda qaysi himoyalar kuchda qoladi. Avval o'quvchilaringizni xaritalang: o'qituvchilar, ota-onalar, direktor yoki asoschi, ta'lim bo'limi va kengash har biri turli narsaga muhtoj.
O'quv dasturining uch ko'rinishi
Qog'ozda
Rejalashtirilgan
- Milliy asos
- Davlat darsligi
- Maktab rejasi
O'qitilgan
O'qituvchilar nima qiladi
- Dars tashriflari
- O'rganish sayrlari
- O'qituvchilarning o'z hikoyasi
O'rganilgan
O'quvchilar nima oladi
- Vaqt bo'yicha daftarlar
- O'quvchi ovozi
- Testlar va topshiriqlar
Daftar nimani ko'rsata oladi va nimani ko'rsata olmaydi
Daftar o'quvchi vaqt davomida nima qilgani, ko'chirgani yoki bo'sh qoldirganini ko'rsatadi. Nega ekanini ko'rsatmaydi. Bo'sh sahifa yo'qlik, boshlay olmagan o'quvchi yoki yo'qolgan varaq bo'lishi mumkin. Bir xil javoblar doskadan ko'chirish yoki aniq namuna degani bo'lishi mumkin. Tartibli daftarlar juda oson ishni yashirishi, tartibsizlari esa haqiqiy fikrlashni saqlashi mumkin. Shuning uchun qonuniyatlar uchun o'qing: tartib rejaga mosmi, xatolar paydo bo'lib tuzatiladimi, ish qiyinlashadimi, izohlar keyingi sahifada o'zgarishga olib keladimi?
Miqyos bilan ehtiyot bo'ling. Bitta bo'limda bitta sinfning oltita daftari o'qituvchi butun yil qanday o'qitishini ham, boshqa sinflar qanday ekanini ham ko'rsata olmaydi. Ularni 'bu namunada' deb xabar qiling. Buyuk Britaniya hukumatining baholash bo'yicha guruhi ortiqcha ish yukisiz darajani oshiradigan baholashni topish uchun tuzilgan: izohlar o'quvchilarga yordam berishi va kam turishi kerak, degan saboqni oling.
O'quvchi ovozi va halol axborot
O'quvchi ovozi xavfsiz va ko'rinadigan bo'lganda ishlaydi. Kichik guruhlar, o'quvchilar qo'rqmaydigan rahbar, ochiq savollar, ismlarsiz va javob: 'Siz bizga X dedingiz; biz Y ni o'zgartirdik.' Bu javobsiz o'quvchilar fikri hech narsani o'zgartirmasligini o'rganadi. 'O'qituvchingiz tushuntirishda yaxshimi?' kabi yetaklovchi savollardan saqlaning. Ular nima qilishini so'rang, kim aybdorligini emas.
Axborot yozganda uch xil gapni ajrating: nimani ko'rdingiz (faktlar), u nimaga ishora qiladi (tekshiriladigan savol) va nimani taklif qilasiz (o'qituvchi soatlarida narxi bilan). Nimani da'vo qila olmasligingizni yozing va tashrif va'dangizdagi har bir himoya kuchda qolishini ko'rsating. Chegaralarini tan oladigan axborot kengash uchun ishonchli eshitiladigandan foydaliroq va o'qituvchilar uni o'qiganda ishonchini saqlaydi.
Sinfdan misollar
Oltita daftar, bitta savol
Vaziyat. Toshkentdagi maktab direktor o'rinbosari bir bo'lim bo'yicha oltita 6-sinf rus tili daftarini o'qiydi, oldingi testdan tanlangan: ikkita yuqori, ikkita o'rta, ikkita past o'zlashtiruvchi. Beshta daftar darslik tartibiga amal qiladi. To'rttasida bir xil imlo xatosi ketma-ket uch sahifada paydo bo'ladi va o'qituvchi izohi belgi. U hech kimni reytinglamaydi. O'qituvchidan 'Buni o'qiganingizda nimani ko'rasiz?' deb so'raydi va ular shu imlo qonuniyati bo'yicha o'n daqiqalik boshlang'ich mashqqa kelishadi.
Xulosa. Daftar ko'rigi o'quvchilar bo'yicha qonuniyatlarni o'qiydi va baho emas, suhbatga olib keladi.
Beshta o'quvchi va javob
Vaziyat. Buxoroda metodist beshta 7-sinf o'quvchisi bilan 15 daqiqa, uchta ochiq savol bilan uchrashadi. To'rttasi qiyinlashganda kutishini va o'qituvchi buni ko'rmasligini aytadi. Ikki haftadan keyin maktab o'quvchilar parta burchagiga qo'yadigan 'qiynalyapman kartasi' ni kelishadi. Metodist xuddi shu o'quvchilarga qaytib, 'Siz kutishingizni aytdingiz; biz kartani ikki hafta sinadik. Qanday o'ylaysiz?' deydi. O'quvchilar kartaga ikki o'zgartirish taklif qiladi.
Xulosa. O'quvchi ovozi o'quvchilar ta'sirni ko'rganda va yana so'ralganda ishonch qozonadi.
To'rtta sinf, har birida o'n daqiqa
Vaziyat. Samarqand yaqinidagi uchta maktab kichik klaster tuzadi. Oltita o'qituvchi va metodist bitta savol beradi: o'quvchilar dastlabki besh daqiqada nima qiladi? Ular to'rtta sinfga o'n daqiqadan boradi va faktlarni yozadi. To'rttadan uchtasida o'quvchilar ko'rsatma uchun uch daqiqadan ko'proq kutadi. Ular direktorlarga hisobot beradi: birorta sinf, o'qituvchi yoki maktab nomlanmaydi, taklif esa har bir maktabda ikki hafta sinaladigan boshlang'ich topshiriq tartibi.
Xulosa. O'rganish sayri shaxslarga fikr-mulohaza emas, maktab tizimi haqida qonuniyat beradi.
Keng tarqalgan xatolar
- Belgilarni sanash yoki tartibli daftarlarni o'rganishdek maqtash.
- Bitta bo'limdagi bitta sinfdan barcha sinflar haqida da'vo xabar qilish.
- O'quvchi ovozidan ismli o'qituvchini baholash uchun foydalanish.
- Daftar ko'rigi uchun o'qituvchilardan ko'rgazma yoki qo'shimcha qog'ozlar tayyorlashni so'rash.
Oltita daftar va kengashga axborot
- A qism (45 daqiqa). Uchlikda to'plamdagi oltita o'quvchi ish namunasi xulosasi va o'quvchi ovozi yozuvlarini o'qing (5-sinf matematika, kasrlar bo'limi). Uch savolli jadvalni to'ldiring: tartib, daraja, fikr-mulohazaga amal qilish. Har bir katakni namunadan olingan fakt bilan belgilang.
- Uchta topilma (faqat faktlar), o'qituvchiga beradigan bitta savol va bu namunadan xulosa qilib bo'lmaydigan narsalar ro'yxatini yozing. Maktab o'qituvchi qog'ozbozligini oshirmasdan keyin nima qila olishini tanlang.
- B qism (30 daqiqa). Juftlikda manfaatdorlar xaritasini to'ldiring (o'qituvchilar, ota-onalar, direktor yoki asoschi, ta'lim bo'limi, kengash): har biri nimaga muhtoj, nima ularni tashvishlantiradi, nima deysiz. Keyin shablon bo'yicha bir sahifali axborot loyihasini yozing.
- Kengash uchun 2 daqiqalik og'zaki variantni mashq qiling. Sherik to'plamdagi uchta qiyin savolni beradi ('Qaysi o'qituvchilar zaif?', 'Nega faqat bitta sinfga qaradingiz?', 'Bunga qancha turadi?'). Halol javob bering, jumladan 'Bu namunadan buni ayta olmayman'.
- Yakka (5 daqiqa): to'plamdagi yakuniy rahbarlik topshirig'ini yozing, sinf va sanani tanlang va va'da qiladigan himoyalar ro'yxatini tuzing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Oltita daftardan o'quv dasturi haqida nima deya olasiz va nimani ayta olmaysiz? Qayerda ko'proq aytish vasvasasi bor edi?
- Qaysi o'quvchi ovozi javobi sizni hayratga soldi va o'quvchilar uning ta'sirini ko'rishini qanday ta'minlaysiz?
- Manfaatdorlar xaritasidagi o'quvchilaringizning qaysi tashvishi yomon javob berilsa, o'qituvchilar bilan ishonchga eng ko'p zarar yetkazadi?
Fikr yuriting
- Oxirgi marta butun bo'lim bo'yicha oltita o'quvchining daftariga qachon qaragansiz? Ko'rganingiz bilan nima qildingiz?
- O'quvchilaringizdan qiyinlashganda nima qilishini so'rasangiz, ular nima derdi?
- Yangi tartiblar o'qituvchilarga qo'shimcha hech narsa tushmasligi uchun maktabingizdagi qaysi tartibni to'xtatardingiz?
Ertaga sinab ko'ring
- Bitta sinf va bitta bo'limni tanlang va o'zlashtirish bo'yicha tarqalgan, namuna qilmoqchi bo'lgan oltita o'quvchini yozing.
- 15 daqiqalik o'quvchi guruhi uchun uchta ochiq savol yozing va ularni kim berishini hamda o'quvchilarga qanday javob berishingizni hal qiling.
- Oltita daftar namunasi bo'yicha axborot uchun 'Nimani da'vo qila olmaymiz' qatorini yozing.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
O'quv dasturi qanday o'qitilayotgani va o'rganilayotganini ataylab tanlangan namuna, o'quvchi ovozi va qisqa sayrlardan o'qing, o'qituvchilardan qo'shimcha tayyorgarlik so'ramang, nimani da'vo qila olmasligingizni ayting va himoyalar bilan bir sahifada hisobot bering.