Boshqa kursga o'tish ▾
Dars 3. Byudjet, jadval, xavf va barqarorlik
Maqsad. Har bir satri faoliyatga bog'langan va asoslangan byudjet tuzish, o'quv yiliga mos real jadval rejalashtirish, qisqa xavflar ro'yxatini yozish va grant tugagach ish qanday davom etishini tushuntirish.
Byudjet, jadval va xavflar ro'yxati - bitta narsaning uch ko'rinishi: rejangiz haqiqat bilan qanday uchrashadi. Ekspertlar ularni tez o'qiydi va ko'p narsani bilib oladi. Puxta byudjet o'z ishingizni tushunishingizni, Navro'z va imtihonlarni hisobga olgan jadval maktabingizni bilishingizni, halol xavflar esa hayratlanmasligingizni ko'rsatadi. Bu dars uchalasini qurish va grant tugagach nima davom etishini tushuntirish uchun oddiy vositalarni beradi.
Asosiy g'oyalar
Byudjet - raqamlar bilan yozilgan reja
- Har bir satr mantiqiy modeldagi faoliyatga mos kelishi kerak. Xarajatni faoliyatga bog'lab bo'lmasa, uni olib tashlang yoki tushuntiring. Ekspertlar byudjet orqali o'z loyihangizni tushunishingizni tekshiradi.
- Har bir satrni miqdor x birlik narxi x vaqt = jami ko'rinishida, har kim kalkulyatorda tekshira oladigan jadvalda yozing. Taxmin emas, narxnoma yoki yozma takliflardagi real narxlardan foydalaning. Arifmetik xatolar butun arizani beparvo ko'rsatadi.
- Har bir satr uchun asos gapini qo'shing: 'Kitoblar: 40 000 so'mdan 150 ta har bir o'quvchiga haftasiga 1 kitob olish imkonini beradi.' 'Boshqa xarajatlar' kabi noaniq satrlardan va ortiqcha yozishdan saqlaning. Kichik, ko'rsatilgan zaxira faqat moliyalashtiruvchi ruxsat bersa maqbul.
Naqd pul, natura shaklidagi hissa va moliyalashtiruvchi to'lamaydigan narsalar
- Ikki ustun ko'rsating: moliyalashtiruvchidan so'ralgan va maktab hamda hamkorlar qo'shgan hissa. O'qituvchi vaqti, xona va ko'ngilli soatlar qiymatga ega; ularni oddiy asos bilan natura shaklida yozing, masalan 4 o'qituvchi x 2 soat x 30 hafta = 240 soat.
- Qabul qilinadigan xarajatlar qoidalarini o'qing. Ko'p moliyalashtiruvchilar grantdan oldingi xarajatlarni, oddiy ish haqini yoki yirik uskunani to'lamaydi. Yaxshi byudjet qabul qilinmaydigan xarajatni boshqa nom ostida yashirmaydi.
- Pulni mantiqiy model bilan solishtiring. Direktor kabinetiga noutbuk, qanchalik foydali bo'lmasin, o'qish loyihasi faoliyati emas.
Haqiqiy o'quv yiliga mos jadval va xavflar ro'yxati
- Loyihani oyma-oy joylashtiring: mablag' qachon keladi, tovar qachon sotib olinadi, o'qituvchilar qachon tayyorlanadi, har bir tekshiruv qachon bo'ladi. Ta'til davrlari, Navro'z, yil oxiri imtihonlari va bino boshqa maqsadlarda ishlatiladigan oylarni belgilang.
- Mablag'lar ko'pincha kutilganidan kech keladi. Grant va birinchi xarid o'rtasida zaxira oraliq qoldiring va yozma ravishda hali mavjud bo'lmagan pulga tayanadigan ishni boshlamang.
- Xavflar ro'yxati 4-6 xavfni sanaydi, har biri uchun ehtimol (past, o'rta, yuqori), ta'sir, kamaytirish uchun bitta chora va nomi aytilgan mas'ul bilan. Maktabdagi odatdagi xavflar: kech mablag', narx oshishi, tayyorlangan o'qituvchining ketishi, ota-onalar qo'llab-quvvatlashining pastligi, shikastlangan kitoblar.
Barqarorlik: ikkinchi yilda nima bo'ladi
- Moliyalashtiruvchilar so'raydi: grant tugagach nima davom etadi va kim to'laydi? Bir martalik xarajatlarni (javonlar) joriy xarajatlardan (bosma, eskirgan kitoblarni almashtirish) ajrating va maktab joriy xarajatlarni qanday qoplashini ko'rsating.
- Eng kuchli barqarorlik pul emas, odatdir: jadvaldagi tartib, boshqalarni o'rgatadigan tayyorlangan o'qituvchilar, mahalliy ko'paytiriladigan materiallar, kutubxonani ochiq tutadigan ota-onalar guruhi. EEF innovatsiya qanday tayyorlanishi, o'tkazilishi va davom ettirilishi ko'pincha uning ishlashini hal qilishini ta'kidlaydi.
- Halol bo'ling. Vazirlik yoki kompaniya ikkinchi yildan to'laydi deb, ularning yozma roziligisiz va'da berish reja emas, xavfdir.
Xarajatning ikki turi
Bir martalik xarajatlar
Faqat 1-yil
- Javonlar va gilamchalar
- Tayyorlov seminarlari
- Birinchi kitoblar to'plami
Joriy xarajatlar
Har yili
- Tekshiruv varaqalarini chop etish
- Eskirgan kitoblarni almashtirish
- Tayyorlovni yangilash
Taxminsiz xarajatni baholash
Pulni emas, faoliyatni boshlang. Har bir faoliyat uchun nima kerakligini sanang: odamlar vaqti, materiallar, joy, transport, bosma, ta'mirlash, seminarlarda ovqat. So'ng har bir narsaga narxnoma yoki yozma taklifdan narx qo'ying va sanani yozing, chunki narxlar o'zgaradi. Unutish oson bo'lgan yashirin xarajatlarni tekshiring: yetkazib berish, o'zbek va rus tillariga tarjima, qo'shimcha nusxalar, eskirgan narsalarni almashtirish va yozuvlarni yuritadigan kishining vaqti.
Aql sinovidan foydalaning: jamini foyda ko'radigan o'quvchilar yoki o'qituvchilar soniga bo'ling. Namuna loyihada 96 o'quvchi uchun 10 290 000 so'm - o'quvchi boshiga taxminan 107 000 so'm. Bu byudjet to'g'ri ekanini isbotlamaydi, lekin o'xshash loyihalardan o'n baravar katta yoki kichik raqam javob tayyor bo'lishingiz kerak bo'lgan savolni tug'diradi.
Barqarorlik asosan odat va odamlardir
To'rt turdagi barqarorlikni o'ylang: tartiblar (o'qish soati jadvalda), odamlar (uni boshqarishni bir nechta o'qituvchi biladi), materiallar (maktab kerakli narsani chop eta yoki ko'chira oladi) va pul (nomli manba joriy xarajatlarni qoplaydi). Bitta g'ayratli o'qituvchiga bog'liq loyiha mo'rt; ikki tayyorlangan o'qituvchi va bir sahifalik tartib kartasi xavfni allaqachon kamaytiradi.
Moliyalashtiruvchi besh qatorda o'qiy oladigan chiqish rejasini yozing: nima tugaydi, nima davom etadi, kim mas'ul, ikkinchi yilda qancha turadi va bu pul qayerdan keladi. Manba faqat umid qilingan bo'lsa, shuni ayting va usiz nima qilishingizni ko'rsating. Halol chegaralar tekshirib bo'lmaydigan va'dadan ishonarliroq.
Sinfdan misollar
O'quvchi boshiga tekshiruv
Vaziyat. Farg'onadagi Aziz maktabi 24 o'quvchilik 6-sinf matematika to'garagi uchun 18 000 000 so'm so'raydi. Klaster uchun qoralamalarni o'qiydigan Dilnoza bo'ladi: o'quvchi boshiga 750 000 so'm. Qaysi satrlar narxni oshirayotganini so'raydi. Ikki narsa - har bir fan ishlatadigan printer va proyektor. Aziz ularni maktabning o'z byudjetiga o'tkazadi va so'rov kamayadi.
Xulosa. Oddiy bo'lish loyihaga bog'lanmagan satrlarni ochib beradi. Ularni halol ko'chirish so'rovni ishonchliroq qiladi.
Ketgan o'qituvchi
Vaziyat. Samarqand maktabi bitta tayyorlangan o'qituvchi Malika boshqaradigan o'qish soatini rejalashtiradi. Noyabrda u boshqa shaharga ko'chadi. Loyiha olti hafta to'xtaydi. Keyingi arizada maktab ikki o'qituvchini tayyorlaydi, bir sahifalik tartib kartasini yozadi va 'tayyorlangan o'qituvchi ketadi' xavfining egasi sifatida metodistni nomlaydi.
Xulosa. Xavflar ro'yxati rejani o'zgartirsagina foydali: ikki kishini tayyorlash olti haftalik to'xtashga qaraganda arzon.
Ota-onalar guruhi bilan ikkinchi yil
Vaziyat. Buxoro maktabida kutubxona joriy xarajati kitoblarni almashtirishga 800 000 so'm va chop etishga 300 000 so'm. Jasur ota-onalar qo'mitasidan birinchi satrni almashtiriladigan kitoblarning oylik ro'yxati bilan o'z zimmasiga olishni so'raydi, maktab chop etishni o'z mablag'idan qoplaydi. Ikkalasi loyiha papkasida saqlanadigan qisqa imzolangan yozuvda kelishadi.
Xulosa. Yozma kelishuvli nomli to'lovchi 'barqarorlik'ni umiddan rejaga aylantiradi.
Keng tarqalgan xatolar
- Noaniq 'boshqa xarajatlar' satrini qo'shish yoki xavfsizlik uchun har bir narxni oshirish.
- Butun maktab ishlatadigan jihozni bitta kichik loyihaga kiritish.
- Bino yoki o'quvchilar mavjud bo'lmagan oylarga faoliyat rejalashtirish.
- Birovning yozma roziligisiz ikkinchi yildan boshqa kimdir to'laydi deb va'da berish.
Byudjetni tuzating, yilni chizing, xavflarga qarang
- Amaliyot to'plamini oching: muammolari bor NAMUNA byudjet qoralamasi, o'quv yili uchun bo'sh oyma-oy jadval, xavflar ro'yxati shabloni va ikkinchi yil xarajatlari varaqasi. (5 daq.)
- Yakka (10 daq.): qoralamani kalkulyator bilan tekshiring. Arifmetik xato, faoliyatga bog'lanmagan satr, noaniq satr va yetishmayotgan xarajatlarni toping. Ro'yxatga oling.
- Juftlikda (15 daq.): byudjetni miqdor, birlik narxi, jami va har bir satr uchun bir gaplik asos bilan jadval qilib qayta yozing. Natura hissasini alohida ustunda ko'rsating.
- Juftlikda (10 daq.): sentabrdan iyungacha oylik jadvalni to'ldiring. Ta'til, Navro'z va imtihonlarni belgilang, so'ng xaridlar, tayyorlov va har bir o'qish tekshiruvini haqiqatan bo'la oladigan joyga qo'ying.
- B qism, Xavflar va ikkinchi yil (20 daq.): ehtimol, ta'sir, chora va mas'ul bilan beshta xavfni yozing. So'ng ikkinchi yil varaqasi yordamida joriy xarajatni hisoblang va har bir qismini kim to'lashini ayting. Qaysi xavf haqida moliyalashtiruvchiga ochiq aytishni hal qiling.
- Yakka (5 daq.): to'plamdagi yetakchilik topshirig'ini yozing.
Fasilitator ushbu topshiriq bo'ylab dars davomida olib boradi.
Muhokama uchun savollar
- Qoralama byudjetdagi qaysi muammoni moliyalashtiruvchi birinchi sezadi va qaysini maktab hamkasbi birinchi sezadi?
- Haqiqiy maktab kalendari jadvalingizga nima qildi?
- Ikkinchi yilning qaysi xarajatida hali mas'ul yo'q va nima qilasiz?
Fikr yuriting
- Maktabingizda rejada unutilgan xarajat qachon loyihaga zarar yetkazdi?
- Maktabingizda nima birovning haqsiz vaqti hisobiga to'lanadi va u biror joyda yozilganmi?
- Maktabingizdagi qaysi yaxshi amaliyot bir kishi ketsa to'xtaydi?
Ertaga sinab ko'ring
- O'tgan yilgi istalgan maktab xaridini miqdor x birlik narxi x vaqt bilan tekshiring.
- Navro'z, imtihonlar va ta'tillar bilan o'n oylik jadval chizing va loyihangizning dastlabki uch qadamini joylashtiring.
- Pul ertaga to'xtasa, loyihangizda nima davom etishini va buni kim qilishini sanang.
Qo'shimcha o'qish va havolalar
Yaxshi byudjet, jadval va xavflar ro'yxati moliyalashtiruvchiga o'z rejangizni tushunishingizni va ikkinchi yildan hayratlanmasligingizni ko'rsatadi.